-
244 ] [ mokShamArgaprakAshak
bhI nahIn hai. isaprakAr paradravyakA to doSh dekhanA mithyAbhAv hai. rAgAdibhAv hI bure hain.
parantu isake aisI samajh nahIn hai; yah paradravyonkA doSh dekhakar unamen dveSharUp udAsInatA karatA
hai. sachchI udAsInatA to usakA nAm hai ki kisI bhI dravyakA doSh yA guN nahIn bhAsit ho,
isaliye kisIko burA-bhalA na jAnen; svako sva jAne, parako par jAne, parase kuchh bhI prayojan
merA nahIn hai aisA mAnakar sAkShIbhUt rahe. so aisI udAsInatA gnAnIke hI hotI hai.
tathA yah udAsIn hokar shAstramen jo aNuvrat-mahAvratarUp vyavahArachAritra kahA use
angIkAr karatA hai, ekadesh athavA sarvadesh hinsAdi pAponko chhoDatA hai; unake sthAn par
ahinsAdik puNyarUp kAryommen pravartatA hai. tathA jis prakAr paryAyAshrit pApakAryommen apanA
kartApanA mAnatA thA, usI prakAr ab puNyakAryommen apanA kartApanA mAnane lagA. — isaprakAr
paryAyAshrit kAryommen ahambuddhi mAnanekI samAnatA huI. jaise — ‘main jIvonko mAratA hUn, main
parigrahadhArI hUn’ — ityAdi mAnyatA thI; usI prakAr main ‘jIvonkI rakShA karatA hUn, main nagna,
parigraharahit hUn’ — aisI mAnyatA huI. so paryAyAshrit kAryommen ahambuddhi vahI mithyAdRuShTi hai.
yahI samayasAr kalash men kahA hai —
ye tu kartAramAtmAnan pashyanti tamasA tatA.
sAmAnyajanavatteShAn na mokShopi mumukShutAn..199..
artha — jo jIv mithyA-andhakAr vyApta hote hue apaneko paryAyAshrit kriyAkA kartA
mAnate hain ve jIv mokShAbhilAShI hone par bhI jaise anyamatI sAmAnya manuShyonko mokSha nahIn hotA;
usI prakAr unako mokSha nahIn hotA; kyonki kartApaneke shraddhAnakI samAnatA hai.
tathA isaprakAr Ap kartA hokar shrAvakadharma athavA munidharmakI kriyAommen man-vachan-
kAyakI pravRutti nirantar rakhatA hai, jaise un kriyAommen bhang na ho vaise pravartatA hai; parantu
aise bhAv to sarAg hain; chAritra hai vah vItarAgabhAvarUp hai. isaliye aise sAdhanako mokShamArga
mAnanA mithyAbuddhi hai.
prashna — sarAg-vItarAg bhedase do prakArakA chAritra kahA hai so kis prakAr hai?
uttara — jaise chAval do prakArake hain — ek tuShasahit hain aur ek tuSharahit hain.
vahAn aisA jAnanA ki tuSh hai vah chAvalakA svarUp nahIn hai, chAvalamen doSh hai. koI samajhadAr
tuSharahit chAvalakA sangrah karatA thA; use dekhakar koI bholA tuShonko hI chAval mAnakar sangrah
kare to vRuthA khedakhinna hogA. vaise chAritra do prakArakA hai — ek sarAg hai, ek vItarAg