Moksha-Marg Prakashak-Hindi (English transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 249 of 350
PDF/HTML Page 277 of 378

 

background image
-
sAtavAn adhikAr ][ 259
phi ra vah kahegAsvayam parIkShA na kI aur jinavachanase hI upAdeyako upAdey jAnen
tathA heyako hey jAnen to isamen kaise burA hogA?
samAdhAnaarthakA bhAv bhAsit hue binA vachanakA abhiprAy nahIn pahichAnA jAtA.
yah to mAnalen ki main jinavachanAnusAr mAnatA hUn, parantu bhAv bhAsit hue binA anyathApanA
ho jAye. lokamen bhI nokarako kisI kAryake liye bhejate hain; vahAn yadi vah us kAryakA
bhAv jAnatA ho to kAryako sudhAregA; yadi bhAv bhAsit nahIn hogA to kahIn chUk jAyegA.
isaliye bhAv bhAsit honeke artha hey
upAdey tattvonkI parIkShA avashya karanA chAhiye.
phi ra vah kahatA haiyadi parIkShA anyathA ho jAye to kyA kyA karen?
samAdhAnajinavachan aur apanI parIkShAmen samAnatA ho, tab to jAne ki satya parIkShA
huI hai. jab tak aisA na ho tab tak jaise koI hisAb karatA hai aur usakI vidhi na
mile tab tak apanI chUkako DhUnDhatA hai; usI prakAr yah apanI parIkShAmen vichAr kiyA kare.
tathA jo gneyatattva hain unakI parIkShA ho sake to parIkShA kare; nahIn to yah anumAn
kare ki jo heyupAdey tattva hI anyathA nahIn kahe, to gneyatattvonko anyathA kisaliye
kahenge? jaisekoI prayojanarUp kAryommen bhI jhUTh nahIn bolatA, vah aprayojan jhUTh kyon
bolegA? isaliye gneyatattvonkA svarUp parIkShA dvArA bhI athavA AgnAse jAne. yadi unakA
yathArtha bhAv bhAsit na ho to bhI doSh nahIn hai.
isIliye jainashAstrommen jahAn tattvAdikakA nirUpaN kiyA; vahAn to hetu, yukti Adi
dvArA jis prakAr use anumAnAdise pratIti Aye usIprakAr kathan kiyA hai. tathA trilok,
guNasthAn, mArgaNA, purANAdikake kathan AgnAnusAr kiye hain. isaliye heyopAdey tattvonkI
parIkShA karanA yogya hai.
vahAn jIvAdik dravyon va tattvonko tathA sva-parako pahichAnanA. tathA tyAgane yogya
mithyAtvarAgAdik aur karane yogya samyagdarshanAdikakA svarUp pahichAnanA. tathA nimitta-
naimittikAdik jaise hain, vaise pahichAnanA.ityAdi mokShamArgamen jinake jAnanese pravRutti hotI
hai, unhen avashya jAnanA. so inakI to parIkShA karanA. sAmAnyarUpase kisI hetu-yukti dvArA
inako jAnanA, va pramAN
nay dvArA jAnanA, va nirdeshsvAmitvAdise aur satsankhyAdise inake
visheSh jAnanA. jaisI buddhi hojaisA nimitta bane, usI prakAr inako sAmAnya-visheSharUpase
pahichAnanA. tathA is jAnanemen upakArI guNasthAnmArgaNAdik va purANAdik va vratAdik
kriyAdikakA bhI jAnanA yogya hai. yahAn jinakI parIkShA ho sake unakI parIkShA karanA, na
ho sake unakI AgnAnusAr jAnakArI karanA.