-
૨૬૮ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
આઠવાઁ અધિકાર
ઉપદેશકા સ્વરૂપ
અબ મિથ્યાદૃષ્ટિ જીવોંકો મોક્ષમાર્ગકા ઉપદેશ દેકર ઉનકા ઉપકાર કરના યહી ઉત્તમ
ઉપકાર હૈ. તીર્થંકર, ગણધરાદિક ભી ઐસા હી ઉપકાર કરતે હૈં; ઇસલિયે ઇસ શાસ્ત્રમેં ભી
ઉન્હીંકે ઉપદેશાનુસાર ઉપદેશ દેતે હૈં.
વહાઁ ઉપદેશકા સ્વરૂપ જાનનેકે અર્થ કુછ વ્યાખ્યાન કરતે હૈં; ક્યોંકિ ઉપદેશકો યથાવત્
ન પહિચાને તો અન્યથા માનકર વિપરીત પ્રવર્તન કરે. ઇસલિયે ઉપદેશકા સ્વરૂપ કહતે હૈં.
જિનમતમેં ઉપદેશ ચાર અનુયોગકે દ્વારા દિયા હૈ. પ્રથમાનુયોગ, કરણાનુયોગ,
ચરણાનુયોગ, દ્રવ્યાનુયોગ – યહ ચાર અનુયોગ હૈં.
વહાઁ તીર્થંકર – ચક્રવર્તી આદિ મહાન પુરુષોંકે ચારિત્રકા જિસમેં નિરૂપણ કિયા હો વહ
પ્રથમાનુયોગ૧હૈ. તથા ગુણસ્થાન – માર્ગણાદિરૂપ જીવકા વ કર્મોંકા વ ત્રિલોકાદિકકા જિસમેં
નિરૂપણ હો વહ કરણાનુયોગ૨ હૈ. તથા ગૃહસ્થ-મુનિકે ધર્મ-આચરણ કરનેકા જિસમેં નિરૂપણ
હો વહ ચરણાનુયોગ૩ હૈ. તથા ષટ્દ્રવ્ય, સપ્તતત્ત્વાદિકકા વ સ્વ-પરભેદ-વિજ્ઞાનાદિકકા જિસમેં
નિરૂપણ હો વહ દ્રવ્યાનુયોગ૪ હૈ.
અનુયોગોંકા પ્રયોજન
અબ ઇનકા પ્રયોજન કહતે હૈંઃ –
પ્રથમાનુયોગકા પ્રયોજન
પ્રથમાનુયોગમેં તો સંસારકી વિચિત્રતા, પુણ્ય-પાપકા ફલ, મહન્ત પુરુષોંકી પ્રવૃત્તિ ઇત્યાદિ
નિરૂપણસે જીવોંકો ધર્મમેં લગાયા હૈ. જો જીવ તુચ્છબુદ્ધિ હોં વે ભી ઉસસે ધર્મસન્મુખ હોતે
હૈં; ક્યોંકિ વે જીવ સૂક્ષ્મ નિરૂપણકો નહીં પહિચાનતે, લૌકિક કથાઓંકો જાનતે હૈં, વહાઁ
ઉનકા ઉપયોગ લગતા હૈ. તથા પ્રથમાનુયોગમેં લૌકિક પ્રવૃત્તિરૂપ નિરૂપણ હોનેસે ઉસે વે ભલી-
ભાઁતિ સમઝ જાતે હૈં. તથા લોકમેં તો રાજાદિકકી કથાઓંમેં પાપકા પોષણ હોતા હૈ. યહાઁ
મહન્તપુરુષ રાજાદિકકી કથાએઁ તો હૈં, પરન્તુ પ્રયોજન જહાઁ-તહાઁ પાપકો છુડાકર ધર્મમેં લગાનેકા
૧. રત્નકરણ્ડ ૨-૨; ૨. રત્નકરણ્ડ ૨-૩; ૩. રત્નકરણ્ડ ૨-૪; ૪. રત્નકરણ્ડ ૨-૫.