-
૩૪૦ ] [ મોક્ષમાર્ગપ્રકાશક
પરિશિષ્ટ ૧
સમાધિમરણ સ્વરૂપ
[ પંડિતપ્રવર ટોડરમલજીકે સુપુત્ર પંડિત ગુમાનીરામજી દ્વારા રચિત ]
[આચાર્ય પં૦ ટોડરમલજીકે સહપાઠી ઔર ધર્મપ્રભાવનામેં ઉત્સાહપ્રેરક બ્ર૦ રાજમલજી કૃત
‘‘જ્ઞાનાનંદ નિર્ભર નિજરસ શ્રાવકાચાર’’ નામક ગ્રંથમેંસે યહ અધિકાર બહુત સુન્દર જાનકર આત્મધર્મ
અંક ૨૫૩-૫૪મેં દિયા થા. ઉસીમેંસે શુરૂકા અંશ યહાઁ દિયા જાતા હૈ.]
હે ભવ્ય! તૂ સૂન! અબ સમાધિમરણકા લક્ષણ વર્ણન કિયા જાતા હૈ. સમાધિ નામ નિઃકષાયકા૧
હૈ, શાન્ત પરિણામોંકા હૈ; ભેદવિજ્ઞાનસહિત, કષાયરહિત શાન્ત પરિણામોંસે મરણ હોના સમાધિમરણ હૈ.
સંક્ષિપ્તરૂપસે સમાધિમરણકા યહી વર્ણન હૈ. વિશેષરૂપસે કથન આગે કિયા જા રહા હૈ.
સમ્યગ્જ્ઞાની પુરુષકા યહ સહજ સ્વભાવ હી હૈ કિ વહ સમાધિમરણકી હી ઇચ્છા કરતા હૈ,
ઉસકી હંમેશા યહી ભાવના રહતી હૈ. અન્તમેં મરણ સમય નિકટ આને પર વહ ઇસપ્રકાર સાવધાન
હોતા હૈ, જિસપ્રકાર વહ સોયા હુઆ સિંહ સાવધાન હોતા હૈ – જિસકો કોઈ પુરુષ લલકારે કિ ‘‘હે
સિંહ! તુમ્હારે પર બૈરિયોં કી ફૌજ આક્રમણ કર રહી હૈ, તુમ પુરુષાર્થ કરો ઔર ગુફા સે બાહર
નિકલો. જબ તક બૈરિયોંકા સમૂહ દૂર હૈ તબ તક તુમ તૈયાર હો જાઓ ઔર બૈરિયોંકી ફૌજકો
જીત લો. મહાન્ પુરુષોંકી યહી રીતિ હૈ કિ વે શત્રુકે જાગૃત હોનેસે પહલે તૈયાર હોતે હૈં.’’
ઉસ પુરુષકે ઐસે વચન સુનકર શાર્દૂલ તત્ક્ષણ હી ઉઠા ઔર ઉસને ઐસી ગર્જના કી કિ
માનોં આષાઢ માસમેં ઇન્દ્રને હી ગર્જનાકી હો.
મૃત્યુકો નિકટ જાનકર સમ્યગ્જ્ઞાની પુરુષ સિંહકી તરહ સાવધાન હોતા હૈ ઔર કાયરપનેકો
દૂરસે હી છોડ દેતા હૈ.
સમ્યગ્દૃષ્ટિ કૈસા હૈ?
ઉસકે હૃદયમેં આત્માકા સ્વરૂપ દૈદીપ્યમાન પ્રગટરૂપસે પ્રતિભાસતા હૈ. વહ જ્ઞાનજ્યોતિકે લિયે
આનન્દરસસે પરિપૂર્ણ હૈ. વહ અપનેકો સાક્ષાત્ પુરુષાકાર, અમૂર્તિક, ચૈતન્યધાતુકા પિંડ, અનન્ત અક્ષય
ગુણોંસે યુક્ત ચૈતન્યદેવ હી જાનતા હૈ. ઉસકે અતિશયસે હી વહ પરદ્રવ્યકે પ્રતિ રંચમાત્ર ભી રાગી
નહીં હોતા.
સમ્યગ્દૃષ્ટિ રાગી ક્યોં નહીં હોતા?
વહ અપને નિજસ્વરૂપકો જ્ઞાતા, દૃષ્ટા, પરદ્રવ્યોંસે ભિન્ન, શાશ્વત ઔર અવિનાશી જાનતા હૈ
ઔર પરદ્રવ્યકો તથા રાગાદિકકો ક્ષણભંગુર, અશાશ્વત, અપને સ્વભાવસે ભલીભાઁતિ ભિન્ન જાનતા હૈ.
ઇસલિયે સમ્યગ્જ્ઞાની કૈસે ડરે?.........
૧ ક્રોધ, માન, માયા ઔર લોભ યે ચાર કષાય હૈં.