-
૩૪૨ ] [ રહસ્યપૂર્ણ ચિઠ્ઠી
માનતા હૈ; વ સપ્ત તત્ત્વોંકો માનતા હૈ; અન્યમતમેં કહે દેવાદિ વ તત્ત્વાદિકો નહીં માનતા હૈ;
તો ઇસપ્રકાર કેવલ વ્યવહારસમ્યક્ત્વસે સમ્યક્ત્વી નામ નહીં પાતા; ઇસલિયે સ્વ-પર ભેદવિજ્ઞાનસહિત
જો તત્ત્વાર્થશ્રદ્ધાન હો ઉસીકો સમ્યક્ત્વ જાનના.
તથા ઐસા સમ્યક્ત્વી હોને પર જો જ્ઞાન પંચેન્દ્રિય વ છટ્ઠે મનકે દ્વારા ક્ષયોપશમરૂપ
મિથ્યાત્વદશામેં કુમતિ-કુશ્રુતિરૂપ હો રહા થા, વહી જ્ઞાન અબ મતિ – શ્રુતરૂપ સમ્યગ્જ્ઞાન હુઆ.
સમ્યક્ત્વી જિતના કુછ જાને વહ જાનના સર્વ સમ્યગ્જ્ઞાનરૂપ હૈ.
યદિ કદાચિત્ ઘટ-પટાદિક પદાર્થોંકો અયથાર્થ ભી જાને તો વહ આવરણજનિત
ઔદયિક અજ્ઞાનભાવ હૈ. જો ક્ષયોપશમરૂપ પ્રગટ જ્ઞાન હૈ વહ તો સર્વ સમ્યગ્જ્ઞાન હી હૈ,
ક્યોંકિ જાનનેમેં વિપરીતરૂપ પદાર્થોંકો નહીં સાધતા. સો યહ સમ્યગ્જ્ઞાન કેવલજ્ઞાનકા અંશ
હૈ; જૈસે થોડા-સા મેઘપટલ વિલય હોને પર કુછ પ્રકાશ પ્રગટ હોતા હૈ, વહ સર્વ પ્રકાશકા
અંશ હૈ.
જો જ્ઞાન મતિ-શ્રુતરૂપ હો પ્રવર્તતા હૈ વહી જ્ઞાન બઢતે-બઢતે કેવલજ્ઞાનરૂપ હોતા હૈ;
સમ્યગ્જ્ઞાનકી અપેક્ષા તો જાતિ એક હૈ.
તથા ઇસ સમ્યક્ત્વીકે પરિણામ સવિકલ્પ તથા નિર્વિકલ્પ હોકર દો પ્રકાર પ્રવર્તે હૈં.
વહાઁ જો પરિણામ વિષય-કષાયાદિરૂપ વ પૂજા, દાન, શાસ્ત્રાભ્યાસાદિકરૂપ પ્રવર્તતા હૈ, ઉસે
સવિકલ્પરૂપ જાનના.
યહાઁ પ્રશ્નઃ – શુભાશુભરૂપ પરિણમિત હોતે હુએ સમ્યક્ત્વકા અસ્તિત્વ કૈસે પાયા જાય?
સમાધાનઃ – જૈસે કોઈ ગુમાશ્તા સેઠકે કાર્યમેં પ્રવર્તતા હૈ, ઉસ કાર્યકો અપના ભી કહતા
હૈ, હર્ષ-વિષાદકો ભી પ્રાપ્ત હોતા હૈ, ઉસ કાર્યમેં પ્રવર્તતે હુએ અપની ઔર સેઠકી જુદાઈકા
વિચાર નહીં કરતા; પરન્તુ અંતરંગ શ્રદ્ધાન ઐસા હૈ કિ યહ મેરા કાર્ય નહીં હૈ. ઐસા કાર્ય
કરતા ગુમાશ્તા સાહૂકાર હૈ. યદિ સેઠકે ધનકો ચુરાકર અપના માને તો ગુમાશ્તા ચોર હુઆ.
ઉસી પ્રકાર કર્મોદયજનિત શુભાશુભરૂપ કાર્યકો કરતા હુઆ તદ્રૂપ પરિણમિત હો; તથાપિ
અંતરંગમેં ઐસા શ્રદ્ધાન હૈ કિ યહ કાર્ય મેરા નહીં હૈ. યદિ શરીરાશ્રિત વ્રત – સંયમકો ભી
અપના માને તો મિથ્યાદૃષ્ટિ હોય. સો ઐસે સવિકલ્પ પરિણામ હોતે હૈં.
અબ, સવિકલ્પકે હી દ્વારા નિર્વિકલ્પ પરિણામ હોનેકા વિધાન કહતે હૈંઃ –
વહી સમ્યક્ત્વી કદાચિત્ સ્વરૂપધ્યાન કરનેકો ઉદ્યમી હોતા હૈ, વહાઁ પ્રથમ ભેદવિજ્ઞાન
સ્વ-પરકા કરે; નોકર્મ – દ્રવ્યકર્મ-ભાવકર્મરહિત કેવલ ચૈતન્ય-ચમત્કારમાત્ર અપના સ્વરૂપ જાને;