-
പാ
ചവാ
അധികാര ][ ൧൨൭
തഥാ വഹാ
പ്രത്യക്ഷ, അനുമാന, ആഗമ യഹ തീന പ്രമാണ കഹതേ ഹൈം; പരന്തു ഉനകേ സത്യ-
അസത്യകാ നിര്ണയ ജൈനകേ ന്യായ – ഗ്രംഥോംസേ ജാനനാ.
തഥാ ഇസ സാംഖ്യമതമേം കോഈ തോ ഈശ്വര കോ മാനതേ നഹീം ഹൈം, കിതനേ ഹീ ഏക പുരുഷ കോ
ഈശ്വര മാനതേ ഹൈം, കിതനേ ഹീ ശിവകോ, കിതനേ ഹീ നാരായണകോ ദേവ മാനതേ ഹൈം. അപനീ ഇച്ഛാനുസാര
കല്പനാ കരതേ ഹൈം, കുഛ നിശ്ചയ നഹീം ഹൈ. തഥാ ഇസ മതമേം കിതനേ ഹീ ജടാ ധാരണ കരതേ ഹൈം,
കിതനേ ഹീ ചോടീ രഖതേ ഹൈം, കിതനേ ഹീ മുണ്ഡിത ഹോതേ ഹൈം, കിതനേ ഹീ കത്ഥഈ വസ്ത്ര പഹിനതേ ഹൈം;
ഇത്യാദി അനേക പ്രകാരസേ ഭേഷ ധാരണ കരകേ തത്ത്വജ്ഞാനകേ ആശ്രയസേ മഹന്ത കഹലാതേ ഹൈം.
ഇസ പ്രകാര സാംഖ്യമതകാ നിരൂപണ കിയാ.
ശിവമത
തഥാ ശിവമതമേം ദോ ഭേദ ഹൈം — നൈയായിക, വൈശേഷിക.
നൈയായികമത
വഹാ
നൈയായികമതമേം സോലഹ തത്ത്വ കഹതേ ഹൈം — പ്രമാണ, പ്രമേയ, സംശയ, പ്രയോജന, ദൃഷ്ടാന്ത,
സിദ്ധാന്ത, അവയവ, തര്ക, നിര്ണയ, വാദ, ജല്പ, വിതംഡാ, ഹേത്വാഭാസ, ഛല, ജാതി, നിഗ്രഹസ്ഥാന.
വഹാ
പ്രമാണ ചാര പ്രകാരകേ കഹതേ ഹൈം — പ്രത്യക്ഷ, അനുമാന, ശബ്ദ, ഉപമാ. തഥാ ആത്മാ, ദേഹ,
അര്ഥ, ബുദ്ധി ഇത്യാദി പ്രമേയ കഹതേ ഹൈം. തഥാ ‘‘യഹ ക്യാ ഹൈ?’’ ഉസകാ നാമ സംശയ ഹൈ. ജിസകേ
അര്ഥ പ്രവൃത്തി ഹോ സോ പ്രയോജന ഹൈ. ജിസേ വാദീ-പ്രതിവാദീ മാനേം സോ ദൃഷ്ടാന്ത ഹൈ. ദൃഷ്ടാന്ത ദ്വാരാ ജിസേ
ഠഹരായേം വഹ സിദ്ധാന്ത ഹൈ. തഥാ അനുമാനകേ പ്രതിജ്ഞാ ആദി പാ
ച അംഗ വഹ അവയവ ഹൈം. സംശയ
ദൂര ഹോനേ പര കിസീ വിചാരസേ ഠീക ഹോ സോ തര്ക ഹൈ. പശ്ചാത് പ്രതീതിരൂപ ജാനനാ സോ നിര്ണയ ഹൈ.
ആചാര്യ-ശിഷ്യമേം പക്ഷ-പ്രതിപക്ഷ ദ്വാരാ അഭ്യാസ സോ വാദ ഹൈ. ജാനനേകീ ഇച്ഛാരൂപ കഥാമേം ജോ ഛല,
ജാതി ആദി ദൂഷണ ഹോ സോ ജല്പ ഹൈ. പ്രതിപക്ഷ രഹിത വാദ സോ വിതംഡാ ഹൈ. സച്ചേ ഹേതു നഹീം ഹൈം
ഐസേ അസിദ്ധ ആദി ഭേദസഹിത ഹേത്വാഭാസ ഹൈ. ഛലസഹിത വചന സോ ഛല ഹൈ. സച്ചേ ദൂഷണ നഹീം ഹൈം
ഐസേ ദൂഷണാഭാസ സോ ജാതി ഹൈ. ജിസസേ പ്രതിവാദീകാ നിഗ്രഹ ഹോ സോ നിഗ്രഹസ്ഥാന ഹൈ.
ഇസ പ്രകാര സംശയാദി തത്ത്വ കഹേ ഹൈം, സോ യഹ കോഈ വസ്തുസ്വരൂപ തത്ത്വ തോ ഹൈം നഹീം. ജ്ഞാനകാ
നിര്ണയ കരനേകോ വ വാദ ദ്വാരാ പാംഡിത്യ പ്രഗട കരനേകോ കാരണഭൂത വിചാരരൂപ തത്ത്വ കഹേ ഹൈം; സോ
ഇനസേ പരമാര്ഥകാര്യ ക്യാ ഹോഗാ? കാമ-ക്രോധാദി ഭാവകോ മിടാകര നിരാകുല ഹോനാ സോ കാര്യ ഹൈ;
വഹ പ്രയോജന തോ യഹാ
കുഛ ദിഖായാ നഹീം ഹൈ; പംഡിതാഈകീ നാനാ യുക്തിയാ
ബനാഈം, സോ യഹ ഭീ
ഏക ചാതുര്യ ഹൈ; ഇസലിയേ യഹ തത്ത്വഭൂത നഹീം ഹൈം.
ഫി ര കഹോഗേ — ഇനകോ ജാനേ ബിനാ പ്രയോജനഭൂത തത്ത്വോംകാ നിര്ണയ നഹീം കര സകതേ, ഇസലിയേ
യഹ തത്ത്വ കഹേ ഹൈം; സോ ഐസീ പരമ്പരാ തോ വ്യാകരണവാലേ ഭീ കഹതേ ഹൈം കി — വ്യാകരണ പഢനേസേ