-
୨୦୬ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଔର ତୂ କହତା ହୈ — ଜ୍ଞାନୀକେ ଇଚ୍ଛା ନହୀଂ ହୈ ଔର ଶୁଭୋପଯୋଗ ଇଚ୍ଛା କରନେସେ ହୋତା ହୈ;
ସୋ ଜିସ ପ୍ରକାର କୋଈ ପୁରୁଷ କିଂଚିତ୍ମାତ୍ର ଭୀ ଅପନା ଧନ ଦେନା ନହୀଂ ଚାହତା; ପରନ୍ତୁ ଜହାଁ ବହୁତ
ଧନ ଜାତା ଜାନେ ଵହାଁ ଅପନୀ ଇଚ୍ଛାସେ ଥୋଡ଼ା ଧନ ଦେନେକା ଉପାଯ କରତା ହୈ; ଉସୀ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନୀ
କିଂଚିତ୍ମାତ୍ର ଭୀ କଷାଯରୂପ କାର୍ଯ ନହୀଂ କରନା ଚାହତା, ପରନ୍ତୁ ଜହାଁ ବହୁତ କଷାଯରୂପ ଅଶୁଭ- କାର୍ଯ
ହୋତା ଜାନେ ଵହାଁ ଇଚ୍ଛା କରକେ ଅଲ୍ପ କଷାଯରୂପ ଶୁଭକାର୍ଯ କରନେକା ଉଦ୍ଯମ କରତା ହୈ.
ଇସପ୍ରକାର ଯହ ବାତ ସିଦ୍ଧ ହୁଈ କି ଜହାଁ ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗ ହୋତା ଜାନେ ଵହାଁ ତୋ ଶୁଭ କାର୍ଯକା
ନିଷେଧ ହୀ ହୈ ଔର ଜହାଁ ଅଶୁଭୋପଯୋଗ ହୋତା ଜାନେ ଵହାଁ ଶୁଭକା ଉପାଯ କରକେ ଅଂଗୀକାର କରନା
ଯୋଗ୍ଯ ହୈ.
ଇସପ୍ରକାର ଅନେକ ଵ୍ଯଵହାରକାର୍ଯୋଂକା ଉତ୍ଥାପନ କରକେ ଜୋ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦପନେକୋ ସ୍ଥାପିତ କରତା ହୈ,
ଉସକା ନିଷେଧ କିଯା.
କେଵଲ ନିଶ୍ଚଯାଭାସକେ ଅଵଲମ୍ବୀ ଜୀଵକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି
ଅବ, ଉସୀ କେଵଲ ନିଶ୍ଚଯାଵଲମ୍ବୀ ଜୀଵକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ବତଲାତେ ହୈଂଃ —
ଏକ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମାକୋ ଜାନନେସେ ଜ୍ଞାନୀ ହୋ ଜାତେ ହୈଂ — ଅନ୍ଯ କୁଛ ଭୀ ନହୀଂ ଚାହିଯେ; ଐସା ଜାନକର
କଭୀ ଏକାନ୍ତମେଂ ବୈଠକର ଧ୍ଯାନମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରକେ ‘ମୈଂ ସର୍ଵ କର୍ମୋପାଧିରହିତ ସିଦ୍ଧସମାନ ଆତ୍ମା ହୂଁ’ —
ଇତ୍ଯାଦି ଵିଚାରସେ ସଂତୁଷ୍ଟ ହୋତା ହୈ; ପରନ୍ତୁ ଯହ ଵିଶେଷଣ କିସ ପ୍ରକାର ସମ୍ଭଵ ହୈ — ଐସା ଵିଚାର
ନହୀଂ ହୈ. ଅଥଵା ଅଚଲ, ଅଖଣ୍ଡ, ଅନୁପମାଦି ଵିଶେଷଣ ଦ୍ଵାରା ଆତ୍ମାକୋ ଧ୍ଯାତା ହୈ; ସୋ ଯହ
ଵିଶେଷଣ ଅନ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂମେଂ ଭୀ ସଂଭଵିତ ହୈଂ. ତଥା ଯହ ଵିଶେଷଣ କିସ ଅପେକ୍ଷାସେ ହୈଂ ସୋ ଵିଚାର ନହୀଂ
ହୈ. ତଥା କଦାଚିତ୍ ସୋତେ-ବୈଠତେ ଜିସ-ତିସ ଅଵସ୍ଥାମେଂ ଐସା ଵିଚାର ରଖକର ଅପନେକୋ ଜ୍ଞାନୀ ମାନତା
ହୈ.
ତଥା ଜ୍ଞାନୀକେ ଆସ୍ରଵ-ବନ୍ଧ ନହୀଂ ହୈଂ — ଐସା ଆଗମମେଂ କହା ହୈ; ଇସଲିଯେ କଦାଚିତ୍ ଵିଷଯ-
କଷାଯରୂପ ହୋତା ହୈ, ଵହାଁ ବନ୍ଧ ହୋନେକା ଭଯ ନହୀଂ ହୈ, ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦ ହୁଆ ରାଗାଦିରୂପ ପ୍ରଵର୍ତତା ହୈ.
ସୋ ସ୍ଵ-ପରକୋ ଜାନନେକା ତୋ ଚିହ୍ନ ଵୈରାଗ୍ଯଭାଵ ହୈ. ସୋ ସମଯସାରମେଂ କହା ହୈଃ —
‘‘ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟେର୍ଭଵତି ନିଯତଂ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଶକ୍ତିଃ୧.’’
ଅର୍ଥଃ — ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକେ ନିଶ୍ଚଯସେ ଜ୍ଞାନ-ଵୈରାଗ୍ଯଶକ୍ତି ହୋତୀ ହୈ.
୧. ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟେର୍ଭଵତି ନିଯତଂ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଶକ୍ତିଃ, ସ୍ଵଂ ଵସ୍ତୁତ୍ଵଂ କଲଯିତୁମଯଂ ସ୍ଵାନ୍ଯରୂପାପ୍ତିମୁକ୍ତ୍ଯା.
ଯସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵ୍ଯତିକରମିଦଂ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ସ୍ଵଂ ପରଂ ଚ, ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନାସ୍ତେ ଵିରମତି ପରାତ୍ସର୍ଵତୋ ରାଗଯୋଗାତ୍..
(ସମଯସାର କଲଶ-୧୩୬)