-
୨୨୮ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ସଂଵରତତ୍ତ୍ଵକା ଅନ୍ଯଥାସ୍ଵରୂପ
ତଥା ସଂଵରତତ୍ତ୍ଵମେଂ ଅହିଂସାଦିରୂପ ଶୁଭାସ୍ରଵଭାଵୋଂକୋ ଜାନତା ହୈ. ପରନ୍ତୁ ଏକ ହୀ କାରଣସେ
ପୁଣ୍ଯବନ୍ଧ ଭୀ ମାନେ ଔର ସଂଵର ଭୀ ମାନେ ଵହ ନହୀଂ ହୋ ସକତା.
ପ୍ରଶ୍ନଃ — ମୁନିଯୋଂକେ ଏକ କାଲମେଂ ଏକ ଭାଵ ହୋତା ହୈ, ଵହାଁ ଉନକେ ବନ୍ଧ ଭୀ ହୋତା ହୈ
ଔର ସଂଵର-ନିର୍ଜରା ଭୀ ହୋତେ ହୈଂ, ସୋ କିସ ପ୍ରକାର ହୈ?
ସମାଧାନଃ — ଵହ ମିଶ୍ରରୂପ ହୈ. କୁଛ ଵୀତରାଗ ହୁଆ ହୈ, କୁଛ ସରାଗ ରହା ହୈ. ଜୋ ଅଂଶ
ଵୀତରାଗ ହୁଏ ଉନସେ ସଂଵର ହୈ ଔର ଜୋ ଅଂଶ ସରାଗ ରହେ ଉନସେ ବନ୍ଧ ହୈ. ସୋ ଏକ ଭାଵସେ ତୋ
ଦୋ କାର୍ଯ ବନତେ ହୈଂ, ପରନ୍ତୁ ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଗସେ ହୀ ପୁଣ୍ଯାସ୍ରଵ ଭୀ ମାନନା ଔର ସଂଵର-ନିର୍ଜରା ଭୀ
ମାନନା ସୋ ଭ୍ରମ ହୈ. ମିଶ୍ରଭାଵମେଂ ଭୀ ଯହ ସରାଗତା ହୈ, ଯହ ଵୀତରାଗତା ହୈ — ଐସୀ ପହିଚାନ
ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକେ ହୋତୀ ହୈ, ଇସଲିଯେ ଅଵଶେଷ ସରାଗତାକୋ ହେଯରୂପ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରତା ହୈ. ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିକେ ଐସୀ
ପହିଚାନ ନହୀଂ ହୈ, ଇସଲିଯେ ସରାଗଭାଵମେଂ ସଂଵରକେ ଭ୍ରମସେ ପ୍ରଶସ୍ତରାଗରୂପ କାର୍ଯୋଂକୋ ଉପାଦେଯରୂପ ଶ୍ରଦ୍ଧା
କରତା ହୈ.
ତଥା ସିଦ୍ଧାନ୍ତମେଂ ଗୁପ୍ତି, ସମିତି, ଧର୍ମ, ଅନୁପ୍ରେକ୍ଷା, ପରୀଷହଜଯ, ଚାରିତ୍ର — ଇନକେ ଦ୍ଵାରା ସଂଵର
ହୋତା ହୈ ଐସା କହା ହୈ,୧ ସୋ ଇନକୀ ଭୀ ଯଥାର୍ଥ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନହୀଂ କରତା.
କିସ ପ୍ରକାର? ସୋ କହତେ ହୈଂ : —
ଗୁପ୍ତିଃ — ବାହ୍ଯ ମନ-ଵଚନ-କାଯକୀ ଚେଷ୍ଟା ମିଟାଯେ, ପାପ-ଚିଂତଵନ ନ କରେ, ମୌନ ଧାରଣ କରେ,
ଗମନାଦି ନ କରେ; ଉସେ ଵହ ଗୁପ୍ତି ମାନତା ହୈ. ସୋ ଯହାଁ ତୋ ମନମେଂ ଭକ୍ତି ଆଦିରୂପ ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଗସେ
ନାନା ଵିକଲ୍ପ ହୋତେ ହୈଂ, ଵଚନ-କାଯକୀ ଚେଷ୍ଟା ସ୍ଵଯଂନେ ରୋକ ରଖୀ ହୈ; ଵହାଁ ଶୁଭପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୈ ଔର ପ୍ରଵୃତ୍ତିମେଂ
ଗୁପ୍ତିପନା ବନତା ନହୀଂ ହୈ; ଇସଲିଯେ ଵୀତରାଗଭାଵ ହୋନେ ପର ଜହାଁ ମନ-ଵଚନ-କାଯକୀ ଚେଷ୍ଟା ନ ହୋ
ଵହୀ ସଚ୍ଚୀ ଗୁପ୍ତି ହୈ.
ସମିତିଃ — ତଥା ପରଜୀଵୋଂକୀ ରକ୍ଷାକେ ଅର୍ଥ ଯତ୍ନାଚାର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଉସକୋ ସମିତି ମାନତା ହୈ.
ସୋ ହିଂସାକେ ପରିଣାମୋଂସେ ତୋ ପାପ ହୋତା ହୈ ଔର ରକ୍ଷାକେ ପରିଣାମୋଂସେ ସଂଵର କହୋଗେ ତୋ ପୁଣ୍ଯବନ୍ଧକା
କାରଣ କୌନ ଠହରେଗା? ତଥା ଏଷଣା ସମିତିମେଂ ଦୋଷ ଟାଲତା ହୈ ଵହାଁ ରକ୍ଷାକା ପ୍ରଯୋଜନ ହୈ ନହୀଂ;
ଇସଲିଯେ ରକ୍ଷାକେ ହୀ ଅର୍ଥ ସମିତି ନହୀଂ ହୈ.
ତୋ ସମିତି କୈସୀ ହୋତୀ ହୈ? ମୁନିଯୋଂକେ କିଂଚିତ୍ ରାଗ ହୋନେ ପର ଗମନାଦି କ୍ରିଯା ହୋତୀ ହୈ,
ଵହାଁ ଉନ କ୍ରିଯାଓଂମେଂ ଅତି ଆସକ୍ତତାକେ ଅଭାଵସେ ପ୍ରମାଦରୂପ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ନହୀଂ ହୋତୀ. ତଥା ଅନ୍ଯ
ଜୀଵୋଂକୋ ଦୁଃଖୀ କରକେ ଅପନା ଗମନାଦି ପ୍ରଯୋଜନ ନହୀଂ ସାଧତେ, ଇସଲିଯେ ସ୍ଵଯମେଵ ହୀ ଦଯା ପଲତୀ
ହୈ. ଇସପ୍ରକାର ସଚ୍ଚୀ ସମିତି ହୈ.
୧. ସ ଗୁପ୍ତିସମିତିଧର୍ମାନୁପ୍ରେକ୍ଷାପରିଷହଜଯଚାରିତ୍ରୈଃ. (ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥସୂତ୍ର ୯-୨)