-
୨୩୦ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ପ୍ରଶ୍ନଃ — ଯଦି ଐସା ହୈ ତୋ ଚାରିତ୍ରକେ ତେରହ ଭେଦୋଂମେଂ ମହାଵ୍ରତାଦି କୈସେ କହେ ହୈଂ?
ସମାଧାନଃ — ଵହ ଵ୍ଯଵହାରଚାରିତ୍ର କହା ହୈ ଔର ଵ୍ଯଵହାର ନାମ ଉପଚାରକା ହୈ. ସୋ
ମହାଵ୍ରତାଦି ହୋନେ ପର ହୀ ଵୀତରାଗଚାରିତ୍ର ହୋତା ହୈ — ଐସା ସମ୍ବନ୍ଧ ଜାନକର ମହାଵ୍ରତାଦିମେଂ ଚାରିତ୍ରକା
ଉପଚାର କିଯା ହୈ; ନିଶ୍ଚଯସେ ନିଃକଷାଯଭାଵ ହୈ, ଵହୀ ସଚ୍ଚା ଚାରିତ୍ର ହୈ.
ଇସ ପ୍ରକାର ସଂଵରକେ କାରଣୋଂକୋ ଅନ୍ଯଥା ଜାନତେ ହୁଏ ସଂଵରକା ସଚ୍ଚା ଶ୍ରଦ୍ଧାନୀ ନହୀଂ ହୋତା.
ନିର୍ଜରାତତ୍ତ୍ଵକା ଅନ୍ଯଥାରୂପ
ତଥା ଯହ ଅନଶନାଦି ତପସେ ନିର୍ଜରା ମାନତା ହୈ, ପରନ୍ତୁ କେଵଲ ବାହ୍ଯ ତପ ହୀ କରନେସେ ତୋ
ନିର୍ଜରା ହୋତୀ ନହୀଂ ହୈ. ବାହ୍ଯ ତପ ତୋ ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗ ବଢ଼ାନେକେ ଅର୍ଥ କରତେ ହୈଂ. ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗ ନିର୍ଜରାକା
କାରଣ ହୈ, ଇସଲିଯେ ଉପଚାରସେ ତପକୋ ଭୀ ନିର୍ଜରାକା କାରଣ କହା ହୈ. ଯଦି ବାହ୍ଯ ଦୁଃଖ ସହନା
ହୀ ନିର୍ଜରାକା କାରଣ ହୋ ତୋ ତିର୍ଯଂଚାଦି ଭୀ ଭୂଖ-ତୃଷାଦି ସହତେ ହୈଂ.
ତବ ଵହ କହତା ହୈ — ଵେ ତୋ ପରାଧୀନତାସେ ସହତେ ହୈଂ; ସ୍ଵାଧୀନତାସେ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକ
ଉପଵାସାଦିରୂପ ତପ କରେ ଉସକେ ନିର୍ଜରା ହୋତୀ ହୈ.
ସମାଧାନଃ — ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିସେ ବାହ୍ଯ ଉପଵାସାଦି ତୋ କିଯେ; ଔର ଵହାଁ ଉପଯୋଗ ଅଶୁଭ, ଶୁଭ,
ଶୁଦ୍ଧରୂପ ଜୈସା ପରିଣମିତ ହୋ ଵୈସା ପରିଣମୋ. ଯଦି ବହୁତ ଉପଵାସାଦି କରନେସେ ବହୁତ ନିର୍ଜରା ହୋ, ଥୋଡ଼େ
କରନେସେ ଥୋଡ଼ୀ ନିର୍ଜରା ହୋ — ଐସା ନିଯମ ଠହରେ; ତବ ତୋ ଉପଵାସାଦିକ ହୀ ମୁଖ୍ଯ ନିର୍ଜରାକା କାରଣ
ଠହରେଗା; ସୋ ତୋ ବନତା ନହୀଂ. ପରିଣାମ ଦୁଷ୍ଟ ହୋନେ ପର ଉପଵାସାଦିକସେ ନିର୍ଜରା କୈସେ ସମ୍ଭଵ ହୈ?
ଯଦି ଐସା କହେଂ କି ଜୈସା ଅଶୁଭ, ଶୁଭ, ଶୁଦ୍ଧରୂପ ଉପଯୋଗ ପରିଣମିତ ହୋ ଉସକେ ଅନୁସାର
ବନ୍ଧ-ନିର୍ଜରା ହୈ; ତୋ ଉପଵାସାଦି ତପ ମୁଖ୍ଯ ନିର୍ଜରାକା କାରଣ କୈସେ ରହା? ଅଶୁଭ – ଶୁଭପରିଣାମ
ବନ୍ଧକେ କାରଣ ଠହରେ, ଶୁଦ୍ଧପରିଣାମ ନିର୍ଜରାକେ କାରଣ ଠହରେ.
ପ୍ରଶ୍ନଃ — ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥସୂତ୍ରମେଂ ‘‘ତପସା ନିର୍ଜରା ଚ’’ (୯-୩) ଐସା କୈସେ କହା ହୈ?
ସମାଧାନଃ — ଶାସ୍ତ୍ରମେଂ ‘‘ଇଚ୍ଛାନିରୋଧସ୍ତପଃ’’୧ ଐସା କହା ହୈ; ଇଚ୍ଛାକୋ ରୋକନା ଇସକା ନାମ
ତପ ହୈ. ସୋ ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଇଚ୍ଛା ମିଟନେ ପର ଉପଯୋଗ ଶୁଦ୍ଧ ହୋ ଵହାଁ ନିର୍ଜରା ହୈ. ଇସଲିଯେ ତପସେ
ନିର୍ଜରା କହୀ ହୈ.
ଯହାଁ କହତା ହୈ — ଆହାରାଦିରୂପ ଅଶୁଭକୀ ତୋ ଇଚ୍ଛା ଦୂର ହୋନେ ପର ହୀ ତପ ହୋତା ହୈ;
ପରନ୍ତୁ ଉପଵାସାଦିକ ଵ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାଦିକ ଶୁଭକାର୍ଯ ହୈଂ ଇନକୀ ଇଚ୍ଛା ତୋ ରହତୀ ହୈ?
୧. ଧଵଲା ପୁସ୍ତକ ୧୩, ଖଣ୍ଡ ୫, ଭାଗ ୪, ସୂତ୍ର ୨୬, ପୃଷ୍ଠ ୫୪