-
୨୫୨ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଇସକା ଅର୍ଥ ହୈଃ — ଇସ ନିଶ୍ଚଯକୋ ଅଂଗୀକାର କରନେକେ ଲିଯେ ଵ୍ଯଵହାର ଦ୍ଵାରା ଉପଦେଶ ଦେତେ
ହୈଂ; ପରନ୍ତୁ ଵ୍ଯଵହାରନଯ ହୈ ସୋ ଅଂଗୀକାର କରନେ ଯୋଗ୍ଯ ନହୀଂ ହୈ.
ପ୍ରଶ୍ନଃ — ଵ୍ଯଵହାର ବିନା ନିଶ୍ଚଯକା ଉପଦେଶ କୈସେ ନହୀଂ ହୋତା? ଔର ଵ୍ଯଵହାରନଯ କୈସେ
ଅଂଗୀକାର ନହୀଂ କରନା? ସୋ କହିଏ.
ସମାଧାନଃ — ନିଶ୍ଚଯସେ ତୋ ଆତ୍ମା ପରଦ୍ରଵ୍ଯୋଂସେ ଭିନ୍ନ, ସ୍ଵଭାଵୋଂସେ ଅଭିନ୍ନ ସ୍ଵଯଂସିଦ୍ଧ ଵସ୍ତୁ
ହୈ; ଉସେ ଜୋ ନହୀଂ ପହିଚାନତେ, ଉନସେ ଇସୀ ପ୍ରକାର କହତେ ରହେଂ ତବ ତୋ ଵେ ସମଝ ନହୀଂ ପାଯେଂ.
ଇସଲିଯେ ଉନକୋ ଵ୍ଯଵହାରନଯସେ ଶରୀରାଦିକ ପରଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକୀ ସାପେକ୍ଷତା ଦ୍ଵାରା ନର-ନାରକ-ପୃଥ୍ଵୀକାଯାଦିରୂପ
ଜୀଵକେ ଵିଶେଷ କିଯେ — ତବ ମନୁଷ୍ଯ ଜୀଵ ହୈ, ନାରକୀ ଜୀଵ ହୈ, ଇତ୍ଯାଦି ପ୍ରକାର ସହିତ ଉନ୍ହେଂ ଜୀଵକୀ
ପହିଚାନ ହୁଈ.
ଅଥଵା ଅଭେଦ ଵସ୍ତୁମେଂ ଭେଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରକେ ଜ୍ଞାନ – ଦର୍ଶନାଦି ଗୁଣ-ପର୍ଯାଯରୂପ ଜୀଵକେ ଵିଶେଷ
କିଯେ ତବ ଜାନନେଵାଲା ଜୀଵ ହୈ, ଦେଖନେଵାଲା ଜୀଵ ହୈ; — ଇତ୍ଯାଦି ପ୍ରକାର ସହିତ ଉନକୋ ଜୀଵକୀ
ପହିଚାନ ହୁଈ.
ତଥା ନିଶ୍ଚଯସେ ଵୀତରାଗଭାଵ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ହୈ; ଉସେ ଜୋ ନହୀଂ ପହିଚାନତେ ଉନକୋ ଐସେ ହୀ କହତେ
ରହେଂ ତୋ ଵେ ସମଝ ନହୀଂ ପାଯେଂ. ତବ ଉନକୋ ଵ୍ଯଵହାରନଯସେ, ତତ୍ତ୍ଵଶ୍ରଦ୍ଧାନ – ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵକ ପରଦ୍ରଵ୍ଯକେ ନିମିତ୍ତ
ମିଟନେକୀ ସାପେକ୍ଷତା ଦ୍ଵାରା ଵ୍ରତ, ଶୀଲ, ସଂଯମାଦିରୂପ ଵୀତରାଗଭାଵକେ ଵିଶେଷ ବତଲାଯେ; ତବ ଉନ୍ହେଂ
ଵୀତରାଗଭାଵକୀ ପହିଚାନ ହୁଈ.
ଇସୀ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଯତ୍ର ଭୀ ଵ୍ଯଵହାର ବିନା ନିଶ୍ଚଯକେ ଉପଦେଶକା ନ ହୋନା ଜାନନା.
ତଥା ଯହାଁ ଵ୍ଯଵହାରସେ ନର – ନାରକାଦି ପର୍ଯାଯକୋ ହୀ ଜୀଵ କହା, ସୋ ପର୍ଯାଯକୋ ହୀ ଜୀଵ
ନହୀଂ ମାନ ଲେନା. ପର୍ଯାଯ ତୋ ଜୀଵ – ପୁଦ୍ଗଲକେ ସଂଯୋଗରୂପ ହୈଂ. ଵହାଁ ନିଶ୍ଚଯସେ ଜୀଵଦ୍ରଵ୍ଯ ଭିନ୍ନ ହୈ,
ଉସହୀକୋ ଜୀଵ ମାନନା. ଜୀଵକେ ସଂଯୋଗସେ ଶରୀରାଦିକକୋ ଭୀ ଉପଚାରସେ ଜୀଵ କହା, ସୋ କଥନମାତ୍ର
ହୀ ହୈ, ପରମାର୍ଥସେ ଶରୀରାଦିକ ଜୀଵ ହୋତେ ନହୀଂ — ଐସା ହୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରନା.
ତଥା ଅଭେଦ ଆତ୍ମାମେଂ ଜ୍ଞାନ-ଦର୍ଶନାଦି ଭେଦ କିଯେ, ସୋ ଉନ୍ହେଂ ଭେଦରୂପ ହୀ ନହୀଂ ମାନ ଲେନା,
କ୍ଯୋଂକି ଭେଦ ତୋ ସମଝାନେକେ ଅର୍ଥ କିଯେ ହୈଂ. ନିଶ୍ଚଯସେ ଆତ୍ମା ଅଭେଦ ହୀ ହୈ; ଉସହୀକୋ ଜୀଵ ଵସ୍ତୁ
ମାନନା. ସଂଜ୍ଞା – ସଂଖ୍ଯାଦିସେ ଭେଦ କହେ ସୋ କଥନମାତ୍ର ହୀ ହୈଂ; ପରମାର୍ଥସେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ହୈଂ ନହୀଂ; —
ଐସା ହୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରନା.
ତଥା ପରଦ୍ରଵ୍ଯକା ନିମିତ୍ତ ମିଟାନେକୀ ଅପେକ୍ଷାସେ ଵ୍ରତ – ଶୀଲ – ସଂଯମାଦିକକୋ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ କହା, ସୋ
ଇନ୍ହୀଂକୋ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ନହୀଂ ମାନ ଲେନା; କ୍ଯୋଂକି ପରଦ୍ରଵ୍ଯକା ଗ୍ରହଣ-ତ୍ଯାଗ ଆତ୍ମାକେ ହୋ ତୋ ଆତ୍ମା
ପରଦ୍ରଵ୍ଯକା କର୍ତା-ହର୍ତା ହୋ ଜାଯେ. ପରନ୍ତୁ କୋଈ ଦ୍ରଵ୍ଯ କିସୀ ଦ୍ରଵ୍ଯକେ ଆଧୀନ ହୈ ନହୀଂ; ଇସଲିଯେ