-
୨୭୨ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଉଦାହରଣଃ — ଜୈସେ – ତୀର୍ଥଂକର ଦେଵୋଂକେ କଲ୍ଯାଣକୋଂମେଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଯେ, ଯହ କଥା ତୋ ସତ୍ଯ ହୈ.
ତଥା ଇନ୍ଦ୍ରନେ ସ୍ତୁତିକୀ, ଉସକା ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନ କିଯା; ସୋ ଇନ୍ଦ୍ରନେ ତୋ ଅନ୍ଯ ପ୍ରକାରସେ ହୀ ସ୍ତୁତି କୀ ଥୀ
ଔର ଯହାଁ ଗ୍ରନ୍ଥକର୍ତାନେ ଅନ୍ଯ ହୀ ପ୍ରକାରସେ ସ୍ତୁତି କରନା ଲିଖା ହୈ; ପରନ୍ତୁ ସ୍ତୁତିରୂପ ପ୍ରଯୋଜନ ଅନ୍ଯଥା
ନହୀଂ ହୁଆ. ତଥା ପରସ୍ପର କିନ୍ହୀଂକେ ଵଚନାଲାପ ହୁଆ; ଵହାଁ ଉନକେ ତୋ ହୀ ଅନ୍ଯ ପ୍ରକାର ଅକ୍ଷର
ନିକଲେ ଥେ, ଯହାଁ ଗ୍ରନ୍ଥକର୍ତାନେ ଅନ୍ଯ ପ୍ରକାର କହେ; ପରନ୍ତୁ ପ୍ରଯୋଜନ ଏକ ହୀ ଦିଖଲାତେ ହୈଂ. ତଥା
ନଗର, ଵନ, ସଂଗ୍ରାମାଦିକକେ ନାମାଦିକ ତୋ ଯଥାଵତ୍ ହୀ ଲିଖତେ ହୈଂ ଔର ଵର୍ଣନ ହୀନାଧିକ ଭୀ
ପ୍ରଯୋଜନକା ପୋଷଣ କରତା ହୁଆ ନିରୂପିତ କରତେ ହୈଂ. – ଇତ୍ଯାଦି ଇସୀ ପ୍ରକାର ଜାନନା.
ତଥା ପ୍ରସଂଗରୂପ କଥା ଭୀ ଗ୍ରନ୍ଥକର୍ତା ଅପନେ ଵିଚାରାନୁସାର କହତେ ହୈଂ. ଜୈସେ – ଧର୍ମପରୀକ୍ଷାମେଂ
ମୂର୍ଖୋଂକୀ କଥା ଲିଖୀ; ସୋ ଵହୀ କଥା ମନୋଵେଗନେ କହୀ ଥୀ ଐସା ନିଯମ ନହୀଂ ହୈ; ପରନ୍ତୁ ମୂର୍ଖପନେକା
ପୋଷଣ କରନେଵାଲୀ କୋଈ କଥା କହୀ ଥୀ ଐସେ ଅଭିପ୍ରାଯକା ପୋଷଣ କରତେ ହୈଂ. ଇସୀପ୍ରକାର ଅନ୍ଯତ୍ର
ଜାନନା.
ଯହାଁ କୋଈ କହେ – ଅଯଥାର୍ଥ କହନା ତୋ ଜୈନ-ଶାସ୍ତ୍ରମେଂ ସମ୍ଭଵ ନହୀଂ ହୈ?
ଉତ୍ତରଃ — ଅନ୍ଯଥା ତୋ ଉସକା ନାମ ହୈ ଜୋ ପ୍ରଯୋଜନ ଅନ୍ଯକା ଅନ୍ଯ ପ୍ରଗଟ କରେ. ଜୈସେ –
କିସୀସେ କହା କି ତୂ ଐସା କହନା, ଉସନେ ଵେ ହୀ ଅକ୍ଷର ନହୀଂ କହେ, ପରନ୍ତୁ ଉସୀ ପ୍ରଯୋଜନ ସହିତ
କହେ ତୋ ଉସେ ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ନହୀଂ କହତେ – ଐସା ଜାନନା. ଯଦି ଜୈସେକା ତୈସା ଲିଖନେକା ସମ୍ପ୍ରଦାଯ ହୋ
ତୋ କିସୀନେ ବହୁତ ପ୍ରକାରସେ ଵୈରାଗ୍ଯ ଚିନ୍ତଵନ କିଯା ଥା ଉସକା ସର୍ଵ ଵର୍ଣନ ଲିଖନେସେ ଗ୍ରନ୍ଥ ବଢ଼
ଜାଯେଗା, ତଥା କୁଛ ନ ଲିଖନେସେ ଉସକା ଭାଵ ଭାସିତ ନହୀଂ ହୋଗା, ଇସଲିଯେ ଵୈରାଗ୍ଯକେ ଠିକାନେ
ଥୋଡ଼ା-ବହୁତ ଅପନେ ଵିଚାରକେ ଅନୁସାର ଵୈରାଗ୍ଯ-ପୋଷକ ହୀ କଥନ କରେଂଗେ, ସରାଗ-ପୋଷକ କଥନ ନହୀଂ
କରେଂଗେ. ଵହାଁ ପ୍ରଯୋଜନ ଅନ୍ଯଥା ନହୀଂ ହୁଆ ଇସଲିଯେ ଅଯଥାର୍ଥ ନହୀଂ କହତେ. ଇସୀପ୍ରକାର ଅନ୍ଯତ୍ର
ଜାନନା.
ତଥା ପ୍ରଥମାନୁଯୋଗମେଂ ଜିସକୀ ମୁଖ୍ଯତା ହୋ ଉସୀକା ପୋଷଣ କରତେ ହୈଂ. ଜୈସେ – କିସୀନେ ଉପଵାସ
କିଯା, ଉସକା ତୋ ଫଲ ଅଲ୍ପ ଥା, ପରନ୍ତୁ ଉସେ ଅନ୍ଯ ଧର୍ମପରିଣତିକୀ ଵିଶେଷତା ହୁଈ, ଇସଲିଯେ
ଵିଶେଷ ଉଚ୍ଚପଦକୀ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଈ, ଵହାଁ ଉସକୋ ଉପଵାସକା ହୀ ଫଲ ନିରୂପିତ କରତେ ହୈଂ. ଇସୀପ୍ରକାର
ଅନ୍ଯ ଜାନନା.
ତଥା ଜିସ ପ୍ରକାର କିସୀନେ ଶୀଲାଦିକକୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦୃଢ଼ ରଖୀ ଵ ନମସ୍କାରମନ୍ତ୍ରକା ସ୍ମରଣ
କିଯା ଵ ଅନ୍ଯ ଧର୍ମ-ସାଧନ କିଯା, ଉସକେ କଷ୍ଟ ଦୂର ହୁଏ, ଅତିଶଯ ପ୍ରଗଟ ହୁଏ; ଵହାଁ ଉନ୍ହୀଂକା
ଵୈସା ଫଲ ନହୀଂ ହୁଆ ହୈ, ପରନ୍ତୁ ଅନ୍ଯ କିସୀ କର୍ମକେ ଉଦଯସେ ଵୈସେ କାର୍ଯ ହୁଏ ହୈଂ; ତଥାପି ଉନକୋ
ଉନ ଶୀଲାଦିକକା ହୀ ଫଲ ନିରୂପିତ କରତେ ହୈଂ. ଉସୀ ପ୍ରକାର କୋଈ ପାପକାର୍ଯ କିଯା, ଉସକୋ ଉସୀକା