-
୨୮୪ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଧ୍ଯାନ-ଅଧ୍ଯଯନାଦି ଵିଶେଷ କରତା ହୈ ଵହ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ଵୀ ହୈ ତଥାପି ଯହାଁ ଚରଣାନୁଯୋଗମେଂ ବାହ୍ଯତପକୀ
ହୀ ପ୍ରଧାନତା ହୈ, ଇସଲିଯେ ଉସୀକୋ ତପସ୍ଵୀ କହତେ ହୈଂ. ଇସ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଯ ନାମାଦିକ ଜାନନା.
ଐସେ ହୀ ଅନ୍ଯ ପ୍ରକାର ସହିତ ଚରଣାନୁଯୋଗମେଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକା ଵିଧାନ ଜାନନା.
ଦ୍ରଵ୍ଯାନୁଯୋଗକେ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକା ଵିଧାନ
ଅବ, ଦ୍ରଵ୍ଯାନୁଯୋଗମେଂ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାନକା ଵିଧାନ କହତେ ହୈଂଃ –
ଜୀଵୋଂକେ ଜୀଵାଦି ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକା ଯଥାର୍ଥ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ଜିସ ପ୍ରକାର ହୋ ଉସ ପ୍ରକାର ଵିଶେଷ, ଯୁକ୍ତି,
ହେତୁ, ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାଦିକକା ଯହାଁ ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି ଇସମେଂ ଯଥାର୍ଥ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରାନେକା ପ୍ରଯୋଜନ
ହୈ. ଵହାଁ ଯଦ୍ଯପି ଜୀଵାଦି ଵସ୍ତୁ ଅଭେଦ ହୈଂ ତଥାପି ଉନମେଂ ଭେଦକଲ୍ପନା ଦ୍ଵାରା ଵ୍ଯଵହାରସେ ଦ୍ରଵ୍ଯ-ଗୁଣ-
ପର୍ଯାଯାଦିକକେ ଭେଦୋଂକା ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂ. ତଥା ପ୍ରତୀତି କରାନେକେ ଅର୍ଥ ଅନେକ ଯୁକ୍ତିଯୋଂ ଦ୍ଵାରା
ଉପଦେଶ ଦେତେ ହୈଂ ଅଥଵା ପ୍ରମାଣ-ନଯ ଦ୍ଵାରା ଉପଦେଶ ଦେତେ ହୈଂ ଵହ ଭୀ ଯୁକ୍ତ ହୈ, ତଥା ଵସ୍ତୁକେ ଅନୁମାନ –
ପ୍ରତ୍ଯଭିଜ୍ଞାନାଦିକ କରାନେକୋ ହେତୁ – ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାଦିକ ଦେତେ ହୈଂ; ଇସପ୍ରକାର ଯହାଁ ଵସ୍ତୁକୀ ପ୍ରତୀତି କରାନେକୋ
ଉପଦେଶ ଦେତେ ହୈଂ.
ତଥା ଯହାଁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକା ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରାନେକେ ଅର୍ଥ ଜୀଵାଦି ତତ୍ତ୍ଵୋଂକା ଵିଶେଷ, ଯୁକ୍ତି, ହେତୁ,
ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାଦି ଦ୍ଵାରା ନିରୂପଣ କରତେ ହୈଂ. ଵହାଁ ସ୍ଵ-ପର ଭେଦଵିଜ୍ଞାନାଦିକ ଜିସ ପ୍ରକାର ହୋଂ ଉସ ପ୍ରକାର
ଜୀଵ-ଅଜୀଵକା ନିର୍ଣଯ କରତେ ହୈଂ; ତଥା ଵୀତରାଗଭାଵ ଜିସ ପ୍ରକାର ହୋ ଉସ ପ୍ରକାର ଆସ୍ରଵାଦିକକା
ସ୍ଵରୂପ ବତଲାତେ ହୈଂ; ଔର ଵହାଁ ମୁଖ୍ଯରୂପସେ ଜ୍ଞାନ-ଵୈରାଗ୍ଯକେ କାରଣ ଜୋ ଆତ୍ମାନୁଭଵନାଦିକ ଉନକୀ
ମହିମା ଗାତେ ହୈଂ.
ତଥା ଦ୍ରଵ୍ଯାନୁଯୋଗମେଂ ନିଶ୍ଚଯ ଅଧ୍ଯାତ୍ମ-ଉପଦେଶକୀ ପ୍ରଧାନତା ହୋ, ଵହାଁ ଵ୍ଯଵହାରଧର୍ମକା ଭୀ
ନିଷେଧ କରତେ ହୈଂ. ଜୋ ଜୀଵ ଆତ୍ମାନୁଭଵକା ଉପାଯ ନହୀଂ କରତେ ଔର ବାହ୍ଯ କ୍ରିଯାକାଣ୍ଡମେଂ ମଗ୍ନ
ହୈଂ, ଉନକୋ ଵହାଁସେ ଉଦାସ କରକେ ଆତ୍ମାନୁଭଵନାଦିମେଂ ଲଗାନେକୋ ଵ୍ରତ-ଶୀଲ-ସଂଯମାଦିକକା ହୀନପନା ପ୍ରଗଟ
କରତେ ହୈଂ. ଵହାଁ ଐସା ନହୀଂ ଜାନ ଲେନା କି ଇନକୋ ଛୋଡ଼କର ପାପମେଂ ଲଗନା; କ୍ଯୋଂକି ଉସ ଉପଦେଶକା
ପ୍ରଯୋଜନ ଅଶୁଭମେଂ ଲଗାନେକା ନହୀଂ ହୈ, ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗମେଂ ଲଗାନେକୋ ଶୁଭୋପଯୋଗକା ନିଷେଧ କରତେ ହୈଂ.
ଯହାଁ କୋଈ କହେ କି ଅଧ୍ଯାତ୍ମଶାସ୍ତ୍ରମେଂ ପୁଣ୍ଯ-ପାପ ସମାନ କହେ ହୈଂ, ଇସଲିଯେ ଶୁଦ୍ଧୋପଯୋଗ ହୋ
ତୋ ଭଲା ହୀ ହୈ, ନ ହୋ ତୋ ପୁଣ୍ଯମେଂ ଲଗୋ ଯା ପାପମେଂ ଲଗୋ?
ଉତ୍ତରଃ — ଜୈସେ ଶୂଦ୍ର ଜାତିକୀ ଅପେକ୍ଷା ଜାଟ, ଚାଂଡାଲ ସମାନ କହେ ହୈଂ; ପରନ୍ତୁ ଚାଂଡାଲସେ ଜାଟ
କୁଛ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମ ହୈ; ଵହ ଅସ୍ପୃଶ୍ଯ ହୈ, ଯହ ସ୍ପୃଶ୍ଯ ହୈ; ଉସୀ ପ୍ରକାର ବନ୍ଧ କାରଣକୀ ଅପେକ୍ଷା
ପୁଣ୍ଯ-ପାପ ସମାନ ହୈଂ; ପରନ୍ତୁ ପାପସେ ପୁଣ୍ଯ କୁଛ ଭଲା ହୈ; ଵହ ତୀଵ୍ରକଷାଯରୂପ ହୈ, ଯହ ମନ୍ଦକଷାଯରୂପ
ହୈ; ଇସଲିଯେ ପୁଣ୍ଯ ଛୋଡ଼କର ପାପମେଂ ଲଗନା ଯୁକ୍ତ ନହୀଂ ହୈ – ଐସା ଜାନନା.