-
୩୧୮ ] [ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗପ୍ରକାଶକ
ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ପ୍ରତୀତିମାତ୍ର; ଇନକେ ଏକାର୍ଥପନା କିସ ପ୍ରକାର ସମ୍ଭଵ ହୈ?
ଉତ୍ତରଃ – ପ୍ରକରଣକେ ଵଶସେ ଧାତୁକା ଅର୍ଥ ଅନ୍ଯଥା ହୋତା ହୈ. ସୋ ଯହାଁ ପ୍ରକରଣ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକା
ହୈ. ଉସମେଂ ‘ଦର୍ଶନ’ ଶବ୍ଦକା ଅର୍ଥ ସାମାନ୍ଯ ଅଵଲୋକନମାତ୍ର ନହୀଂ ଗ୍ରହଣ କରନା, କ୍ଯୋଂକି ଚକ୍ଷୁ-
ଅଚକ୍ଷୁଦର୍ଶନସେ ସାମାନ୍ଯ ଅଵଲୋକନ ତୋ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି-ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିକେ ସମାନ ହୋତା ହୈ, କୁଛ ଇସସେ
ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି-ଅପ୍ରଵୃତ୍ତି ନହୀଂ ହୋତୀ. ତଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୋତା ହୈ ସୋ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକେ ହୀ ହୋତା ହୈ,
ଇସସେ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ହୋତୀ ହୈ. ଇସଲିଯେ ‘ଦର୍ଶନ’ ଶବ୍ଦକା ଅର୍ଥ ଭୀ ଯହାଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାନମାତ୍ର ହୀ
ଗ୍ରହଣ କରନା.
ଫି ର ପ୍ରଶ୍ନଃ – ଯହାଁ ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶରହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରନା କହା, ସୋ ପ୍ରଯୋଜନ କ୍ଯା?
ସମାଧାନଃ – ଅଭିନିଵେଶ ନାମ ଅଭିପ୍ରାଯକା ହୈ. ସୋ ଜୈସା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନକା ଅଭିପ୍ରାଯ ହୈ
ଵୈସା ନ ହୋ, ଅନ୍ଯଥା ଅଭିପ୍ରାଯ ହୋ, ଉସକା ନାମ ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶ ହୈ. ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନ କରନେକା
ଅଭିପ୍ରାଯ କେଵଲ ଉନକା ନିଶ୍ଚଯ କରନା ମାତ୍ର ହୀ ନହୀଂ ହୈ; ଵହାଁ ଅଭିପ୍ରାଯ ଐସା ହୈ କି ଜୀଵ-
ଅଜୀଵକୋ ପହିଚାନକର ଅପନେକୋ ତଥା ପରକୋ ଜୈସାକା ତୈସା ମାନେ, ତଥା ଆସ୍ରଵକୋ ପହିଚାନକର
ଉସେ ହେଯ ମାନେ, ତଥା ବନ୍ଧକୋ ପହିଚାନକର ଉସେ ଅହିତ ମାନେ, ତଥା ସଂଵରକୋ ପହିଚାନକର ଉସେ
ଉପାଦେଯ ମାନେ, ତଥା ନିର୍ଜରାକୋ ପହିଚାନକର ଉସେ ହିତକା କାରଣ ମାନେ, ତଥା ମୋକ୍ଷକୋ ପହିଚାନକର
ଉସକୋ ଅପନା ପରମହିତ ମାନେ – ଐସା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନକା ଅଭିପ୍ରାଯ ହୈ; ଉସସେ ଉଲଟେ ଅଭିପ୍ରାଯକା ନାମ
ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶ ହୈ. ସଚ୍ଚା ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୋନେ ପର ଇସକା ଅଭାଵ ହୋତା ହୈ. ଇସଲିଯେ
ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୈ ସୋ ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶରହିତ ହୈ – ଐସା ଯହାଁ କହା ହୈ.
ଅଥଵା କିସୀକେ ଆଭାସମାତ୍ର ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନ ହୋତା ହୈ; ପରନ୍ତୁ ଅଭିପ୍ରାଯମେଂ ଵିପରୀତପନା ନହୀଂ
ଛୂଟତା. କିସୀ ପ୍ରକାରସେ ପୂର୍ଵୋକ୍ତ ଅଭିପ୍ରାଯସେ ଅନ୍ଯଥା ଅଭିପ୍ରାଯ ଅନ୍ତରଂଗମେଂ ପାଯା ଜାତା ହୈ ତୋ ଉସକେ
ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ ନହୀଂ ହୋତା. ଜୈସେ – ଦ୍ରଵ୍ଯଲିଂଗୀ ମୁନି ଜିନଵଚନୋଂସେ ତତ୍ତ୍ଵୋଂକୀ ପ୍ରତୀତି କରେ, ପରନ୍ତୁ ଶରୀରାଶ୍ରିତ
କ୍ରିଯାଓଂମେଂ ଅହଂକାର ତଥା ପୁଣ୍ଯାସ୍ରଵମେଂ ଉପାଦେଯପନା ଇତ୍ଯାଦି ଵିପରୀତ ଅଭିପ୍ରାଯସେ ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟି ହୀ ରହତା
ହୈ. ଇସଲିଯେ ଜୋ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନ ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶ ରହିତ ହୈ, ଵହୀ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ ହୈ.
ଇସପ୍ରକାର ଵିପରୀତାଭିନିଵେଶରହିତ ଜୀଵାଦି ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥୋଂକା ଶ୍ରଦ୍ଧାନପନା ସୋ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନକା ଲକ୍ଷଣ
ହୈ, ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ ଲକ୍ଷ୍ଯ ହୈ.
ଵହୀ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥସୂତ୍ରମେଂ କହା ହୈଃ –
‘‘ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଶ୍ରଦ୍ଧାନଂ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନମ୍’’..୧-୨..
ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥୋଂକା ଶ୍ରଦ୍ଧାନ ଵହୀ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନ ହୈ.
ତଥା ସର୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧି ନାମକ ସୂତ୍ରୋଂକୀ ଟୀକା ହୈ – ଉସମେଂ ତତ୍ତ୍ଵାଦିକ ପଦୋଂକା ଅର୍ଥ ପ୍ରଗଟ ଲିଖା