-
୩୫୪ ] [ ପରମାର୍ଥଵଚନିକା
ଯହ ଚାଁଦୀ ହୈ; – ଇସପ୍ରକାର ତୀନୋଂ ପୁରୁଷୋଂନେ ତୋ ଉସ ସୀପକା ସ୍ଵରୂପ ଜାନା ନହୀଂ, ଇସଲିଏ ତୀନୋଂ
ମିଥ୍ଯାଵାଦୀ ହୈଂ. ଅବ, ଚୌଥା ପୁରୁଷ ବୋଲା କି ଯହ ତୋ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷପ୍ରମାଣ ସୀପକା ଟୁକଡ଼ା ହୈ, ଇସମେଂ
କ୍ଯା ଧୋଖା? ସୀପ ସୀପ ସୀପ, ନିରଧାର ସୀପ, ଇସକୋ ଜୋ କୋଈ ଔର ଵସ୍ତୁ କହେ ଵହ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷପ୍ରମାଣ
ଭ୍ରାମକ ଅଥଵା ଅଂଧ. ଉସୀ ପ୍ରକାର ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିକୋ ସ୍ଵ-ପର ସ୍ଵରୂପମେଂ ନ ସଂଶଯ, ନ ଵିମୋହ, ନ ଵିଭ୍ରମ,
ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି ହୈ; ଇସଲିଯେ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି ଜୀଵ ଅଂତର୍ଦୃଷ୍ଟିସେ ମୋକ୍ଷପଦ୍ଧତିକୋ ସାଧନା ଜାନତା ହୈ. ବାହ୍ଯଭାଵ
ବାହ୍ଯନିମିତ୍ତରୂପ ମାନତା ହୈ, ଵହ ନିମିତ୍ତ ନାନାରୂପ ହୈ, ଏକରୂପ ନହୀଂ ହୈ. ଅଂତର୍ଦୃଷ୍ଟିକେ ପ୍ରମାଣମେଂ
ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ସାଧେ ଔର ସମ୍ଯଗ୍ଜ୍ଞାନ ସ୍ଵରୂପାଚରଣକୀ କଣିକା ଜାଗନେ ପର ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ସଚ୍ଚା.
ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୋ ସାଧନା ଯହ ଵ୍ଯଵହାର, ଶୁଦ୍ଧଦ୍ରଵ୍ଯ ଅକ୍ରିଯା ସୋ ନିଶ୍ଚଯ. ଇସପ୍ରକାର ନିଶ୍ଚଯ-
ଵ୍ଯଵହାରକା ସ୍ଵରୂପ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି ଜାନତା ହୈ, ମୂଢ ଜୀଵ ନ ଜାନତା ହୈ, ନ ମାନତା ହୈ. ମୂଢ ଜୀଵ
ବଂଧପଦ୍ଧତିକୋ ସାଧକର ମୋକ୍ଷ କହତା ହୈ, ଵହ ବାତ ଜ୍ଞାତା ନହୀଂ ମାନତେ.
କ୍ଯୋଂ? ଇସଲିଯେ କି ବନ୍ଧକେ ସାଧନେସେ ବନ୍ଧ ସଧତା ହୈ, ମୋକ୍ଷ ନହୀଂ ସଧତା. ଜ୍ଞାତା ଜବ
କଦାଚିତ୍ ବନ୍ଧପଦ୍ଧତିକା ଵିଚାର କରତା ହୈ ତବ ଜାନତା ହୈ କି ଇସ ପଦ୍ଧତିସେ ମେରା ଦ୍ରଵ୍ଯ ଅନାଦିକା
ବନ୍ଧରୂପ ଚଲା ଆଯା ହୈ; ଅବ ଇସ ପଦ୍ଧତିସେ ମୋହ ତୋଡ଼କର ପ୍ରଵର୍ତ; ଇସ ପଦ୍ଧତିକା ରାଗ ପୂର୍ଵକୀ
ଭାଁତି ହେ ନର! କିସଲିଯେ କରତେ ହୋ? କ୍ଷଣମାତ୍ର ଭୀ ବନ୍ଧପଦ୍ଧତିମେଂ ମଗ୍ନ ନହୀଂ ହୋତା, ଵହ ଜ୍ଞାତା
ଅପନେ ସ୍ଵରୂପକୋ ଵିଚାରତା ହୈ, ଅନୁଭଵ କରତା ହୈ, ଧ୍ଯାତା ହୈ, ଗାତା ହୈ, ଶ୍ରଵଣ କରତା ହୈ,
ନଵଧାଭକ୍ତି, ତପ, କ୍ରିଯା, ଅପନେ ଶୁଦ୍ଧସ୍ଵରୂପକେ ସନ୍ମୁଖ ହୋକର କରତା ହୈ. ଯହ ଜ୍ଞାତାକା ଆଚାର,
ଇସୀକା ନାମ ମିଶ୍ରଵ୍ଯଵହାର.
ଅବ, ହେଯ-ଜ୍ଞେଯ-ଉପାଦେଯରୂପ ଜ୍ଞାତାକୀ ଚାଲ ଉସକା ଵିଚାର ଲିଖତେ ହୈଂଃ –
ହେଯ – ତ୍ଯାଗରୂପ ତୋ ଅପନେ ଦ୍ରଵ୍ଯକୀ ଅଶୁଦ୍ଧତା; ଜ୍ଞେଯ – ଵିଚାରରୂପ ଅନ୍ଯ ଷଟ୍ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂକା ସ୍ଵରୂପ;
ଉପାଦେଯ – ଆଚରଣରୂପ ଅପନେ ଦ୍ରଵ୍ଯକୀ ଶୁଦ୍ଧତା; ଉସକା ଵିଵରଣ – ଗୁଣସ୍ଥାନପ୍ରମାଣ ହେଯ-ଜ୍ଞେଯ-ଉପାଦେଯରୂପ
ଶକ୍ତି ଜ୍ଞାତାକୀ ହୋତୀ ହୈ. ଜ୍ଯୋଂ ଜ୍ଯୋଂ ଜ୍ଞାତାକୀ ହେଯ-ଜ୍ଞେଯ-ଉପାଦେଯରୂପ ଶକ୍ତି ଵର୍ଧମାନ ହୋ ତ୍ଯୋଂ-ତ୍ଯୋଂ
ଗୁଣସ୍ଥାନକୀ ବଢ଼ଵାରୀ କହୀ ହୈ.
ଗୁଣସ୍ଥାନପ୍ରମାଣ ଜ୍ଞାନ, ଗୁଣସ୍ଥାନପ୍ରମାଣ କ୍ରିଯା. ଉସମେଂ ଵିଶେଷ ଇତନା କି ଏକ ଗୁଣସ୍ଥାନଵର୍ତୀ
ଅନେକ ଜୀଵ ହୋଂ ତୋ ଅନେକରୂପକା ଜ୍ଞାନ କହା ଜାତା ହୈ, ଅନେକରୂପକୀ କ୍ରିଯା କହୀ ଜାତୀ ହୈ.
ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ସତ୍ତାକେ ପ୍ରମାଣସେ ଏକତା ନହୀଂ ମିଲତୀ. ଏକ-ଏକ ଜୀଵଦ୍ରଵ୍ଯମେଂ ଅନ୍ଯ-ଅନ୍ଯରୂପ
ଔଦଯିକଭାଵ ହୋତେ ହୈଂ, ଉନ ଔଦଯିକ ଭାଵାନୁସାର ଜ୍ଞାନକୀ ଅନ୍ଯ-ଅନ୍ଯତା ଜାନନା.
ପରନ୍ତୁ ଵିଶେଷ ଇତନା କି କିସୀ ଜାତିକା ଜ୍ଞାନ ଐସା ନହୀଂ ହୋତା କି ପରସତ୍ତାଵଲଂବନଶୀଲୀ
ହୋକର ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ସାକ୍ଷାତ୍ କହେ. କ୍ଯୋଂ? ଅଵସ୍ଥା-ପ୍ରମାଣ ପରସତ୍ତାଵଲଂବକ ହୈ; (ପରନ୍ତୁ) ପରସତ୍ତାଵଲଂବୀ
ଜ୍ଞାନକୋ ପରମାର୍ଥତା ନହୀଂ କହତା.