-
ଉପାଦାନ-ନିମିତ୍ତକା ଚିଠ୍ଠୀ ][ ୩୫୯
ଔର ସୁନ, ଜହାଁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ ସାଧା ଵହାଁ କହା କି – ‘‘ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନଜ୍ଞାନଚାରିତ୍ରାଣି ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଃ’’
ଔର ଐସା ଭୀ କହା କି – ‘‘ଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାଭ୍ଯାଂ ମୋକ୍ଷଃ’’.
ଉସକା ଵିଚାର – ଚତୁର୍ଥ ଗୁଣସ୍ଥାନସେ ଲେକର ଚୌଦହଵେଂ ଗୁଣସ୍ଥାନପର୍ଯଂତ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗ କହା; ଉସକା
ଵିଵରଣ – ସମ୍ଯକ୍ରୂପ ଜ୍ଞାନଧାରା, ଵିଶୁଦ୍ଧରୂପ ଚାରିତ୍ରଧାରା – ଦୋନୋଂ ଧାରାଏଁ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୋ ଚଲୀଂ, ଵହାଁ
ଜ୍ଞାନସେ ଜ୍ଞାନକୀ ଶୁଦ୍ଧତା, କ୍ରିଯାସେ କ୍ରିଯାକୀ ଶୁଦ୍ଧତା ହୈ. ଯଦି ଵିଶୁଦ୍ଧତାମେଂ ଶୁଦ୍ଧତା ହୈ ତୋ
ଯଥାଖ୍ଯାତରୂପ ହୋତୀ ହୈ. ଯଦି ଵିଶୁଦ୍ଧତାମେଂ ଵହ ନହୀଂ ହୋତୀ ତୋ କେଵଲୀମେଂ ଜ୍ଞାନଗୁଣ ଶୁଦ୍ଧ ହୋତା,
କ୍ରିଯା ଅଶୁଦ୍ଧ ରହତୀ; ପରନ୍ତୁ ଐସା ତୋ ନହୀଂ ହୈ. ଉସମେଂ ଶୁଦ୍ଧତା ଥୀ, ଉସସେ ଵିଶୁଦ୍ଧତା ହୁଈ ହୈ.
ଯହାଁ କୋଈ କହେ କି ଜ୍ଞାନକୀ ଶୁଦ୍ଧତାସେ କ୍ରିଯା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଈ ସୋ ଐସା ନହୀଂ ହୈ. କୋଈ ଗୁଣ
କିସୀ ଗୁଣକେ ସହାରେ ନହୀଂ ହୈ, ସବ ଅସହାଯରୂପ ହୈଂ.
ଔର ଭୀ ସୁନ – ଯଦି କ୍ରିଯାପଦ୍ଧତି ସର୍ଵଥା ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋତୀ ତୋ ଅଶୁଦ୍ଧତାକୀ ଇତନୀ ଶକ୍ତି ନହୀଂ
ହୈ କି ମୋକ୍ଷମାର୍ଗକୋ ଚଲେ, ଇସଲିଯେ ଵିଶୁଦ୍ଧତାମେଂ ଯଥାଖ୍ଯାତକା ଅଂଶ ହୈ, ଇସଲିଯେ ଵହ ଅଂଶ କ୍ରମ-
କ୍ରମସେ ପୂର୍ଣ ହୁଆ.
ହେ ଭାଈ ପ୍ରଶ୍ନଵାଲେ, ତୂନେ ଵିଶୁଦ୍ଧତାମେଂ ଶୁଦ୍ଧତା ମାନୀ ଯା ନହୀଂ? ଯଦି ତୂନେ ଵହ ମାନୀ, ତୋ
କୁଛ ଔର କହନେକା କାମ ନହୀଂ ହୈ; ଯଦି ତୂନେ ନହୀଂ ମାନୀ ତୋ ତେରା ଦ୍ରଵ୍ଯ ଇସୀପ୍ରକାର ପରିଣତ ହୁଆ
ହୈ ହମ କ୍ଯା କରେଂ? ଯଦି ମାନୀ ତୋ ଶାବାଶ!
ଯହ ଦ୍ରଵ୍ଯାର୍ଥିକକୀ ଚୌଭଂଗୀ ପୂର୍ଣ ହୁଈ.
ନିମିତ୍ତ-ଉପାଦାନ ଶୁଦ୍ଧାଶୁଦ୍ଧରୂପ ଵିଚାରଃ –
ଅବ ପର୍ଯାଯାର୍ଥିକକୀ ଚୌଭଂଗୀ ସୁନୋ – ଏକ ତୋ ଵକ୍ତା ଅଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତା ଭୀ ଅଜ୍ଞାନୀ; ଵହାଁ ତୋ
ନିମିତ୍ତ ଭୀ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଉପାଦାନ ଭୀ ଅଶୁଦ୍ଧ. ଦୂସରା ଵକ୍ତା ଅଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତା ଜ୍ଞାନୀ; ଵହାଁ ନିମିତ୍ତ
ଅଶୁଦ୍ଧ ଔର ଉପାଦାନ ଶୁଦ୍ଧ. ତୀସରା ଵକ୍ତା ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତା ଅଜ୍ଞାନୀ; ଵହାଁ ନିମିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଔର ଉପାଦାନ
ଅଶୁଦ୍ଧ. ଚୌଥା ଵକ୍ତା ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତା ଭୀ ଜ୍ଞାନୀ; ଵହାଁ ତୋ ନିମିତ୍ତ ଭୀ ଶୁଦ୍ଧ, ଉପାଦାନ ଭୀ ଶୁଦ୍ଧ.
ଯହ ପର୍ଯାଯାର୍ଥିକକୀ ଚୌଭଂଗୀ ସିଦ୍ଧ କୀ.
ଇତି ନିମିତ୍ତ-ଉପାଦାନ ଶୁଦ୍ଧାଶୁଦ୍ଧରୂପ ଵିଚାର ଵଚନିକା.
❁