-
ਪਾਁਚਵਾਁ ਅਧਿਕਾਰ ][ ੧੨੧
ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਜੀਵੋਂਕੋ ਇਸ਼੍ਟ-ਅਨਿਸ਼੍ਟ ਬਤਲਾਕਰ ਉਨਕੇ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼ ਬਢਾਯੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਮਾਨ-
ਲੋਭਾਦਿਕ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰੇ, ਇਸਮੇਂ ਕ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਿ ਹੈ?
ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਦਿਕ ਸਾਧਨ ਕਰੇ, ਪਵਨਕੋ ਚਢਾਕਰ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਈ ਕਹੇ; ਸੋ ਯਹ ਤੋ
ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਟ ਸਾਧਨਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹਸ੍ਤਾਦਿਕਸੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯਹਾਁ ਭੀ ਸਾਧਨਾ ਦ੍ਵਾਰਾ
ਪਵਨਸੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕੀ. ਹਸ੍ਤਾਦਿਕ ਔਰ ਪਵਨ ਯਹ ਤੋ ਸ਼ਰੀਰਕੇ ਹੀ ਅਂਗ ਹੈਂ ਇਨਕੇ ਸਾਧਨੇਸੇ ਆਤ੍ਮਹਿਤ
ਕੈਸੇ ਸਧੇਗਾ?
ਤਥਾ ਤੂ ਕਹੇਗਾ — ਵਹਾਁ ਮਨਕਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਮਿਟਤਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ, ਯਮਕੇ
ਵਸ਼ੀਭੂਤਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ; ਸੋ ਯਹ ਮਿਥ੍ਯਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਿਦ੍ਰਾਮੇਂ ਚੇਤਨਾਕੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿ ਮਿਟਤੀ ਹੈ,
ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਨ ਸਾਧਨੇਸੇ ਯਹਾਁ ਚੇਤਨਾਕੀ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿ ਮਿਟਤੀ ਹੈ. ਵਹਾਁ ਮਨਕੋ ਰੋਕ ਰਖਾ ਹੈ, ਕੁਛ
ਵਾਸਨਾ ਤੋ ਮਿਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਮਨਕਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਮਿਟਾ ਨਹੀਂ ਕਹਤੇ; ਔਰ ਚੇਤਨਾ ਬਿਨਾ ਸੁਖ
ਕੌਨ ਭੋਗਤਾ ਹੈ? ਇਸਲਿਯੇ ਸੁਖ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੁਆ ਨਹੀਂ ਕਹਤੇ. ਤਥਾ ਇਸ ਸਾਧਨਾਵਾਲੇ ਤੋ ਇਸ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਮੇਂ
ਹੁਏ ਹੈਂ, ਉਨਮੇਂ ਕੋਈ ਅਮਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇਤਾ. ਅਗ੍ਨਿ ਲਗਾਨੇਸੇ ਉਸਕਾ ਭੀ ਮਰਣ ਹੋਤਾ ਦਿਖਾਈ
ਦੇਤਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਯਮਕੇ ਵਸ਼ੀਭੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈਂ — ਯਹ ਝੂਠੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਹੈ.
ਤਥਾ ਜਹਾਁ ਸਾਧਨਾਮੇਂ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਚੇਤਨਾ ਰਹੇ ਔਰ ਵਹਾਁ ਸਾਧਨਾਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੁਨੇ ਉਸੇ ‘‘ਅਨਹਦ
ਨਾਦ’’ ਬਤਲਾਤਾ ਹੈ. ਸੋ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੀਣਾਦਿਕਕੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸੁਨਨੇਸੇ ਸੁਖ ਮਾਨਨਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ
ਉਸਕੇ ਸੁਨਨੇਸੇ ਸੁਖ ਮਾਨਨਾ ਹੈ. ਯਹਾਁ ਤੋ ਵਿਸ਼ਯਪੋਸ਼ਣ ਹੁਆ, ਪਰਮਾਰ੍ਥ ਤੋ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਤਥਾ
ਪਵਨਕੇ ਨਿਕਲਨੇ - ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਟ ਹੋਨੇਮੇਂ ‘‘ਸੋਹਂ’’ ਐਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰਕੇ ਉਸੇ ‘‘ਅਜਪਾ ਜਾਪ’’ ਕਹਤੇ
ਹੈਂ. ਸੋ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੀਤਰਕੇ ਸ਼ਬ੍ਦਮੇਂ ‘‘ਤੂ ਹੀ’’ ਸ਼ਬ੍ਦ ਕੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਕਹੀਂ ਤੀਤਰ ਅਰ੍ਥਕਾ
ਅਵਧਾਰਣ ਕਰ ਐਸਾ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਹੀਂ ਕਹਤਾ. ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯਹਾਁ ‘‘ਸੋਹਂ’’ ਸ਼ਬ੍ਦਕੀ ਕਲ੍ਪਨਾ ਹੈ, ਕੁਛ
ਪਵਨ ਅਰ੍ਥ ਅਵਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਐਸੇ ਸ਼ਬ੍ਦ ਨਹੀਂ ਕਹਤੇ; ਤਥਾ ਸ਼ਬ੍ਦਕੇ ਜਪਨੇ – ਸੁਨਨੇਸੇ ਹੀ ਤੋ ਕੁਛ
ਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਰ੍ਥਕਾ ਅਵਧਾਰਣ ਕਰਨੇਸੇ ਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ.
‘‘ਸੋਹਂ’’ ਸ਼ਬ੍ਦਕਾ ਤੋ ਅਰ੍ਥ ਯਹ ਹੈ ‘‘ਸੋ ਮੈਂ ਹੂਁ.’’ ਯਹਾਁ ਐਸੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਚਾਹਿਯੇ ਕਿ —
‘ਸੋ’ ਕੌਨ? ਤਬ ਉਸਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਯੇ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਤਤ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਕੋ ਔਰ ਯਤ੍ ਸ਼ਬ੍ਦਕੋ ਨਿਤ੍ਯ
ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਹੈ. ਇਸਲਿਯੇ ਵਸ੍ਤੁਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਰਕੇ ਉਸਮੇਂ ਅਹਂਬੁਦ੍ਧਿ ਧਾਰਣ ਕਰਨੇਮੇਂ ‘‘ਸੋਹਂ’’ ਸ਼ਬ੍ਦ ਬਨਤਾ
ਹੈ. ਵਹਾਁ ਭੀ ਆਪਕੋ ਆਪਰੂਪ ਅਨੁਭਵ ਕਰੇ ਵਹਾਁ ਤੋ ‘‘ਸੋਹਂ’’ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਮ੍ਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰਕੋ
ਅਪਨੇਰੂਪ ਬਤਲਾਨੇਮੇਂ ‘‘ਸੋਹਂ’’ ਸ਼ਬ੍ਦ ਸਮ੍ਭਵ ਹੈ. ਜੈਸੇ — ਪੁਰੁਸ਼ ਆਪਕੋ ਆਪ ਜਾਨੇ, ਵਹਾਁ ‘‘ਸੋ
ਮੈਂ ਹੂਁ’’ ਐਸਾ ਕਿਸਲਿਯੇ ਵਿਚਾਰੇਗਾ? ਕੋਈ ਅਨ੍ਯ ਜੀਵ ਜੋ ਅਪਨੇਕੋ ਨ ਪਹਿਚਾਨਤਾ ਹੋ ਔਰ ਕੋਈ
ਅਪਨਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੋ, ਤਬ ਉਸਸੇ ਕਹਤੇ ਹੈਂ — ‘‘ਜੋ ਐਸਾ ਹੈ ਸੋ ਮੈਂ ਹੂਁ’’, ਉਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ
ਯਹਾਁ ਜਾਨਨਾ.