Niyamsar (Hindi). Gatha: 43.

< Previous Page   Next Page >


Page 90 of 388
PDF/HTML Page 117 of 415

 

(स्रग्धरा)
इत्थं बुद्ध्वोपदेशं जननमृतिहरं यं जरानाशहेतुं
भक्ति प्रह्वामरेन्द्रप्रकटमुकुटसद्रत्नमालार्चितांघ्रेः
वीरात्तीर्थाधिनाथाद्दुरितमलकुलध्वांतविध्वंसदक्षं
एते संतो भवाब्धेरपरतटममी यांति सच्छीलपोताः
।।६१।।
णिद्दंडो णिद्दंद्दो णिम्ममो णिक्कलो णिरालंबो
णीरागो णिद्दोसो णिम्मूढो णिब्भयो अप्पा ।।४३।।
निर्दण्डः निर्द्वन्द्वः निर्ममः निःकलः निरालंबः
नीरागः निर्दोषः निर्मूढः निर्भयः आत्मा ।।४३।।

विकल्पको नहीं पाता, किन्तु निर्विकल्प समाधिको प्राप्त करता हुआ परपरिणतिसे दूर, अनुपम, अनघ चिन्मात्रको (चैतन्यमात्र आत्माको) प्राप्त होता है ६०

[श्लोकार्थ :] भक्तिसे नमित देवेन्द्र मुकुटकी सुन्दर रत्नमाला द्वारा जिनके चरणोंको प्रगटरूपसे पूजते हैं ऐसे महावीर तीर्थाधिनाथ द्वारा यह सन्त जन्म - जरा - मृत्युका नाशक तथा दुष्ट मलसमूहरूपी अंधकारका ध्वंस करनेमें चतुर ऐसा इसप्रकारका (पूर्वोक्त) उपदेश समझकर, सत्शीलरूपी नौका द्वारा भवाब्धिके सामने किनारे पहुँच जाते हैं ६१

गाथा : ४३ अन्वयार्थ :[आत्मा ] आत्मा [निर्दण्डः ] निर्दंड [निर्द्वन्द्वः ] निर्द्वंद्व, [निर्ममः ] निर्मम, [निःकलः ] निःशरीर, [निरालंबः ] निरालंब, [नीरागः ] नीराग, [निर्दोषः ] निर्दोष, [निर्मूढः ] निर्मूढ और [निर्भयः ] निर्भय है

कहा जाता है )
निर्दंड अरु निर्द्वंद, निर्मम, निःशरीर, निराग है
निर्मूढ़, निर्भय, निरवलंबन, आतमा निर्दोष है ।।४३।।

९० ]नियमसार[ भगवानश्रीकुं दकुं द-

१. अनघ = दोष रहित; निष्पाप; मल रहित

२. निर्दण्ड = दण्ड रहित (जिस मनवचनकायाश्रित प्रवर्तनसे आत्मा दण्डित होता है उस प्रवर्तनको दण्ड