sthita santiShThati . yathoShNasvarUpasyAgne svarUpamagni kin jAnAti, tathaiv gnAnagneyavikalpA- bhAvAt soyamAtmAtmani tiShThati . hanho prAthamikashiShya agnivadayamAtmA kimachetana . kin bahunA . tamAtmAnan gnAnan na jAnAti ched devadattarahitaparashuvat idan hi nArthakriyAkAri, at ev Atmana sakAshAd vyatiriktan bhavati . tanna khalu sammatan svabhAvavAdinAmiti .
vah (viparIt vitarka — prAthamik shiShyakA abhiprAy ) kisaprakAr hai ? (vah isaprakAr hai : — ) ‘pUrvoktasvarUp (gnAnasvarUp ) AtmAko AtmA vAstavamen jAnatA nahIn hai, svarUpamen avasthit rahatA hai ( – AtmAmen mAtra sthit rahatA hai ) . jisaprakAr uShNatAsvarUp agnike svarUpako (arthAt agniko ) kyA agni jAnatI hai ? (nahIn hI jAnatI . ) usIprakAr gnAnagney sambandhI vikalpake abhAvase yah AtmA AtmAmen (mAtra ) sthit rahatA hai ( – AtmAko jAnatA nahIn hai ) .’
(uparokta vitarkakA uttar : — ) ‘he prAthamik shiShya ! agnikI bhAnti kyA yah AtmA achetan hai (ki jisase vah apaneko na jAne ) ? adhik kyA kahA jAye ? (sankShepamen, ) yadi us AtmAko gnAn na jAne to vah gnAn, devadatta rahit kulhADIkI bhAnti, ❃
(arthAt gnAn aur AtmAkI sarvathA bhinnatA to ) vAstavamen svabhAvavAdiyonko sammat nahIn hai . (isaliye nirNay kar ki gnAn AtmAko jAnatA hai . )’
isIprakAr (AchAryavar ) shrI guNabhadrasvAmIne (AtmAnushAsanamen 174ven shlok dvArA ) kahA hai ki : —
‘‘[shlokArtha : — ] AtmA gnAnasvabhAv hai; svabhAvakI prApti vah achyuti ❃ arthakriyAkArI = prayojanabhUt kriyA karanevAlA . (jisaprakAr devadattake binA akelI kulhADI