ପରମଭାଵସ୍ଵରୂପାଖ୍ଯାନମେତତ୍ .
ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ପାରିଣାମିକଭାଵସ୍ଵଭାଵେନ ପରମସ୍ଵଭାଵଃ . ଔଦଯିକାଦିଚତୁର୍ଣାଂ ଵିଭାଵ- ସ୍ଵଭାଵାନାମଗୋଚରଃ ସ ପଂଚମଭାଵଃ . ଅତ ଏଵୋଦଯୋଦୀରଣକ୍ଷଯକ୍ଷଯୋପଶମଵିଵିଧଵିକାରଵିଵର୍ଜିତଃ . ଅତଃ କାରଣାଦସ୍ଯୈକସ୍ଯ ପରମତ୍ଵମ୍, ଇତରେଷାଂ ଚତୁର୍ଣାଂ ଵିଭାଵାନାମପରମତ୍ଵମ୍ . ନିଖିଲକର୍ମଵିଷଵୃକ୍ଷ- ମୂଲନିର୍ମୂଲନସମର୍ଥଃ ତ୍ରିକାଲନିରାଵରଣନିଜକାରଣପରମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଶ୍ରଦ୍ଧାନପ୍ରତିପକ୍ଷତୀଵ୍ରମିଥ୍ଯାତ୍ଵକର୍ମୋ- ଦଯବଲେନ କୁଦ୍ରଷ୍ଟେରଯଂ ପରମଭାଵଃ ସଦା ନିଶ୍ଚଯତୋ ଵିଦ୍ଯମାନୋଽପ୍ଯଵିଦ୍ଯମାନ ଏଵ . ନିତ୍ଯନିଗୋଦକ୍ଷେତ୍ର- ଜ୍ଞାନାମପି ଶୁଦ୍ଧନିଶ୍ଚଯନଯେନ ସ ପରମଭାଵଃ ଅଭଵ୍ଯତ୍ଵପାରିଣାମିକ ଇତ୍ଯନେନାଭିଧାନେନ ନ ସଂଭଵତି .
ଗାଥା : ୧୧୦ ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [କର୍ମମହୀରୁହମୂଲଛେଦସମର୍ଥଃ ] କର୍ମରୂପୀ ଵୃକ୍ଷକା ମୂଲ ଛେଦନେମେଂ ସମର୍ଥ ଐସା ଜୋ [ସମଭାଵଃ ] ସମଭାଵରୂପ [ସ୍ଵାଧୀନଃ ] ସ୍ଵାଧୀନ [ସ୍ଵକୀଯପରିଣାମଃ ] ନିଜ ପରିଣାମ [ଆଲୁଂଛନମ୍ ଇତି ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ] ଉସେ ଆଲୁଞ୍ଛନ କହା ହୈ .
ଟୀକା : — ଯହ, ପରମଭାଵକେ ସ୍ଵରୂପକା କଥନ ହୈ .
ଭଵ୍ଯକୋ ପାରିଣାମିକଭାଵରୂପ ସ୍ଵଭାଵ ହୋନେକେ କାରଣ ପରମ ସ୍ଵଭାଵ ହୈ . ଵହ ପଂଚମ ଭାଵ ଔଦଯିକାଦି ଚାର ଵିଭାଵସ୍ଵଭାଵୋଂକୋ ଅଗୋଚର ହୈ . ଇସୀଲିଯେ ଵହ ପଂଚମ ଭାଵ ଉଦଯ, ଉଦୀରଣା, କ୍ଷଯ, କ୍ଷଯୋପଶମ ଐସେ ଵିଵିଧ ଵିକାରୋଂସେ ରହିତ ହୈ . ଇସ କାରଣସେ ଇସ ଏକକୋ ପରମପନା ହୈ, ଶେଷ ଚାର ଵିଭାଵୋଂକୋ ଅପରମପନା ହୈ . ସମସ୍ତ କର୍ମରୂପୀ ଵିଷଵୃକ୍ଷକେ ମୂଲକୋ ଉଖାଡ଼ ଦେନେମେଂ ସମର୍ଥ ଐସା ଯହ ପରମଭାଵ, ତ୍ରିକାଲ - ନିରାଵରଣ ନିଜ କାରଣପରମାତ୍ମାକେ ସ୍ଵରୂପକୀ ଶ୍ରଦ୍ଧାସେ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ତୀଵ୍ର ମିଥ୍ଯାତ୍ଵକର୍ମକେ ଉଦଯକେ କାରଣ କୁଦୃଷ୍ଟିକୋ, ସଦା ନିଶ୍ଚଯସେ ଵିଦ୍ଯମାନ ହୋନେ ପର ଭୀ, ଅଵିଦ୍ଯମାନ ହୀ ହୈ (କାରଣ କି ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିକୋ ଉସ ପରମଭାଵକେ ଵିଦ୍ଯମାନପନେକୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନହୀଂ ହୈ ) . ନିତ୍ଯନିଗୋଦକେ ଜୀଵୋଂକୋ ଭୀ ଶୁଦ୍ଧନିଶ୍ଚଯନଯସେ ଵହ ପରମଭାଵ ‘ଅଭଵ୍ଯତ୍ଵପାରିଣାମିକ’ ଐସେ ନାମ ସହିତ ନହୀଂ ହୈ (ପରନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧରୂପସେ ହୀ ହୈ ) . ଜିସପ୍ରକାର ମେରୁକେ ଅଧୋଭାଗମେଂ ସ୍ଥିତ ସୁଵର୍ଣରାଶିକୋ ଭୀ ସୁଵର୍ଣପନା ହୈ, ଉସୀପ୍ରକାର ଅଭଵ୍ଯୋଂକୋ ଭୀ ପରମସ୍ଵଭାଵପନା ହୈ; ଵହ ଵସ୍ତୁନିଷ୍ଠ ହୈ, ଵ୍ଯଵହାରଯୋଗ୍ଯ ନହୀଂ ହୈ (ଅର୍ଥାତ୍ ଜିସପ୍ରକାର ମେରୁକେ ନୀଚେ ସ୍ଥିତ ସୁଵର୍ଣରାଶିକା ସୁଵର୍ଣପନା ସୁଵର୍ଣରାଶିମେଂ ଵିଦ୍ଯମାନ ହୈ କିନ୍ତୁ ଵହ କାମମେଂ — ଉପଯୋଗମେଂ ନହୀଂ ଆତା, ଉସୀପ୍ରକାର ଅଭଵ୍ଯୋଂକା ପରମସ୍ଵଭାଵପନା ଆତ୍ମଵସ୍ତୁମେଂ ଵିଦ୍ଯମାନ ହୈ କିନ୍ତୁ ଵହ କାମମେଂ ନହୀଂ ଆତା କ୍ଯୋଂକି ଅଭଵ୍ଯ ଜୀଵ ପରମସ୍ଵଭାଵକା ଆଶ୍ରଯ କରନେକେ