ଵଶାଭିଧାନପରମଶ୍ରମଣଃ ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟୋଽନ୍ତରାତ୍ମା, ଷୋଡଶକଷାଯାଣାମଭାଵାଦଯଂ କ୍ଷୀଣମୋହପଦଵୀଂ ପରିପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ମହାତ୍ମା . ଅସଂଯତସମ୍ଯଗ୍ଦ୍ରଷ୍ଟିର୍ଜଘନ୍ଯାଂତରାତ୍ମା . ଅନଯୋର୍ମଧ୍ଯମାଃ ସର୍ଵେ ମଧ୍ଯମାନ୍ତରାତ୍ମାନଃ . ନିଶ୍ଚଯଵ୍ଯଵହାରନଯଦ୍ଵଯପ୍ରଣୀତପରମାଵଶ୍ଯକକ୍ରିଯାଵିହୀନୋ ବହିରାତ୍ମେତି .
ତଥା ହି — ସୋଲହ କଷାଯୋଂକେ ଅଭାଵ ଦ୍ଵାରା କ୍ଷୀଣମୋହପଦଵୀକୋ ପ୍ରାପ୍ତ କରକେ ସ୍ଥିତ ହୈ . ଅସଂଯତ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି ଜଘନ୍ଯ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୈ . ଇନ ଦୋକେ ମଧ୍ଯମେଂ ସ୍ଥିତ ସର୍ଵ ମଧ୍ଯମ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହୈଂ . ନିଶ୍ଚଯ ଔର ଵ୍ଯଵହାର ଇନ ଦୋ ନଯୋଂସେ ପ୍ରଣୀତ ଜୋ ପରମ ଆଵଶ୍ଯକ କ୍ରିଯା ଉସସେ ଜୋ ରହିତ ହୋ ଵହ ବହିରାତ୍ମା ହୈ . ଶ୍ରୀ ମାର୍ଗପ୍ରକାଶମେଂ ଭୀ (ଦୋ ଶ୍ଲୋକୋଂ ଦ୍ଵାରା ) କହା ହୈ କି : —
[ଶ୍ଲୋକାର୍ଥ : — ] ଅନ୍ଯସମଯ (ଅର୍ଥାତ୍ ପରମାତ୍ମାକେ ଅତିରିକ୍ତ ଜୀଵ ) ବହିରାତ୍ମା ଔର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଐସେ ଦୋ ପ୍ରକାରକେ ହୈଂ; ଉନମେଂ ବହିରାତ୍ମା ଦେହ-ଇନ୍ଦ୍ରିଯ ଆଦିମେଂ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧିଵାଲା ହୋତା ହୈ .’’
‘‘[ଶ୍ଲୋକାର୍ଥ : — ] ଅଂତରାତ୍ମାକେ ଜଘନ୍ଯ, ମଧ୍ଯମ ଔର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଐସେ (ତୀନ ) ଭେଦ ହୈଂ; ଅଵିରତ ସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି ଵହ ପ୍ରଥମ (ଜଘନ୍ଯ ) ଅଂତରାତ୍ମା ହୈ, କ୍ଷୀଣମୋହ ଵହ ଅନ୍ତିମ (ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ) ଅଂତରାତ୍ମା ହୈ ଔର ଉନ ଦୋକେ ମଧ୍ଯମେଂ ସ୍ଥିତ ଵହ ମଧ୍ଯମ ଅଂତରାତ୍ମା ହୈ .’’
ଔର (ଇସ ୧୪୯ଵୀଂ ଗାଥାକୀ ଟୀକା ପୂର୍ଣ କରତେ ହୁଏ ଟୀକାକାର ମୁନିରାଜ ଶ୍ଲୋକ କହତେ ହୈଂ ) : —