ପୂର୍ଵସୂତ୍ରୋପାତ୍ତପୂର୍ଵପକ୍ଷସ୍ଯ ସିଦ୍ଧାନ୍ତୋକ୍ତି ରିଯମ୍ .
କେଵଲଂ ପରପ୍ରକାଶକଂ ଯଦି ଚେତ୍ ଜ୍ଞାନଂ ତଦା ପରପ୍ରକାଶକପ୍ରଧାନେନାନେନ ଜ୍ଞାନେନ ଦର୍ଶନଂ ଭିନ୍ନମେଵ . ପରପ୍ରକାଶକସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଚାତ୍ମପ୍ରକାଶକସ୍ଯ ଦର୍ଶନସ୍ଯ ଚ କଥଂ ସମ୍ବନ୍ଧ ଇତି ଚେତ୍ ସହ୍ଯଵିଂଧ୍ଯଯୋରିଵ ଅଥଵା ଭାଗୀରଥୀଶ୍ରୀପର୍ଵତଵତ୍ . ଆତ୍ମନିଷ୍ଠଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଦର୍ଶନମସ୍ତ୍ଯେଵ, ନିରାଧାରତ୍ଵାତ୍ ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଶୂନ୍ଯତାପତ୍ତିରେଵ, ଅଥଵା ଯତ୍ର ତତ୍ର ଗତଂ ଜ୍ଞାନଂ ତତ୍ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ଚେତନତ୍ଵମାପଦ୍ଯତେ, ଅତସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେ ନ କଶ୍ଚିଦଚେତନଃ ପଦାର୍ଥଃ ଇତି ମହତୋ ଦୂଷଣସ୍ଯାଵତାରଃ . ତଦେଵ ଜ୍ଞାନଂ କେଵଲଂ ନ ପରପ୍ରକାଶକମ୍ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ହେ ଶିଷ୍ଯ ତର୍ହି ଦର୍ଶନମପି ନ କେଵଲମାତ୍ମଗତମିତ୍ଯଭିହିତମ୍ . ତତଃ ଖଲ୍ଵିଦମେଵ ସମାଧାନଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତହୃଦଯଂ ଜ୍ଞାନ-
ଗାଥା : ୧୬୨ ଅନ୍ଵଯାର୍ଥ : — [ଜ୍ଞାନଂ ପରପ୍ରକାଶଂ ] ଯଦି ଜ୍ଞାନ (କେଵଲ) ପରପ୍ରକାଶକ ହୋ [ତଦା ] ତୋ [ଜ୍ଞାନେନ ] ଜ୍ଞାନସେ [ଦର୍ଶନଂ ] ଦର୍ଶନ [ଭିନ୍ନମ୍ ] ଭିନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହୋଗା, [ଦର୍ଶନମ୍ ପରଦ୍ରଵ୍ଯଗତଂ ନ ଭଵତି ଇତି ଵର୍ଣିତଂ ତସ୍ମାତ୍ ] କ୍ଯୋଂକି ଦର୍ଶନ ପରଦ୍ରଵ୍ଯଗତ (ପରପ୍ରକାଶକ) ନହୀଂ ହୈ ଐସା (ପୂର୍ଵ ସୂତ୍ରମେଂ ତେରା ମନ୍ତଵ୍ଯ) ଵର୍ଣନ କିଯା ଗଯା ହୈ .
ଟୀକା : — ଯହ, ପୂର୍ଵ ସୂତ୍ରମେଂ (୧୬୧ଵୀଂ ଗାଥାମେଂ ) କହେ ହୁଏ ପୂର୍ଵପକ୍ଷକେ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧୀ କଥନ ହୈ .
ଯଦି ଜ୍ଞାନ କେଵଲ ପରପ୍ରକାଶକ ହୋ ତୋ ଇସ ପରପ୍ରକାଶନପ୍ରଧାନ (ପରପ୍ରକାଶକ) ଜ୍ଞାନସେ ଦର୍ଶନ ଭିନ୍ନ ହୀ ସିଦ୍ଧ ହୋଗା; (କ୍ଯୋଂକି) ସହ୍ଯାଚଲ ଔର ଵିଂଧ୍ଯାଚଲକୀ ଭାଁତି ଅଥଵା ଗଙ୍ଗା ଔର ଶ୍ରୀପର୍ଵତକୀ ଭାଁତି, ପରପ୍ରକାଶକ ଜ୍ଞାନକୋ ଔର ଆତ୍ମପ୍ରକାଶକ ଦର୍ଶନକୋ ସମ୍ବନ୍ଧ କିସପ୍ରକାର ହୋଗା ? ଜୋ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ ( – ଆତ୍ମାମେଂ ସ୍ଥିତ) ହୈ ଵହ ତୋ ଦର୍ଶନ ହୀ ହୈ . ଔର ଉସ ଜ୍ଞାନକୋ ତୋ, ନିରାଧାରପନେକେ କାରଣ (ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ମାରୂପୀ ଆଧାର ନ ରହନେସେ), ଶୂନ୍ଯତାକୀ ଆପତ୍ତି ହୀ ଆଯେଗୀ; ଅଥଵା ତୋ ଜହାଁ ଜହାଁ ଜ୍ଞାନ ପହୁଁଚେଗା (ଅର୍ଥାତ୍ ଜିସ ଜିସ ଦ୍ରଵ୍ଯକୋ ଜ୍ଞାନ ପହୁଁଚେଗା) ଵେ ଵେ ସର୍ଵ ଦ୍ରଵ୍ଯ ଚେତନତାକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଂଗେ, ଇସଲିଯେ ତୀନ ଲୋକମେଂ କୋଈ ଅଚେତନ ପଦାର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ନହୀଂ ହୋଗା ଯହ ମହାନ ଦୋଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଗା . ଇସୀଲିଯେ (ଉପରୋକ୍ତ ଦୋଷକେ ଭଯସେ), ହେ ଶିଷ୍ଯ ! ଜ୍ଞାନ କେଵଲ ପରପ୍ରକାଶକ ନହୀଂ ହୈ ଐସା ଯଦି ତୂ କହେ, ତୋ ଦର୍ଶନ ଭୀ କେଵଲ ଆତ୍ମଗତ (ସ୍ଵପ୍ରକାଶକ) ନହୀଂ ହୈ ଐସା ଭୀ (ଉସମେଂ ସାଥ ହୀ) କହା ଜା ଚୁକା ହୈ . ଇସଲିଯେ ଵାସ୍ତଵମେଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତକେ ହାର୍ଦରୂପ ଐସା ଯହୀ ସମାଧାନ ହୈ କି ଜ୍ଞାନ
୩୨୮ ]