ਰਤ੍ਨਤ੍ਰਯਸ੍ਵਰੂਪਾਖ੍ਯਾਨਮੇਤਤ੍ .
ਭੇਦੋਪਚਾਰਰਤ੍ਨਤ੍ਰਯਮਪਿ ਤਾਵਦ੍ ਵਿਪਰੀਤਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨਰੂਪਂ ਭਗਵਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿ- ਪਰਂਪਰਾਹੇਤੁਭੂਤਾਨਾਂ ਪਂਚਪਰਮੇਸ਼੍ਠਿਨਾਂ ਚਲਮਲਿਨਾਗਾਢਵਿਵਰ੍ਜਿਤਸਮੁਪਜਨਿਤਨਿਸ਼੍ਚਲਭਕ੍ਤਿ ਯੁਕ੍ਤ ਤ੍ਵਮੇਵ . ਵਿਪਰੀਤੇ ਹਰਿਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਾਦਿਪ੍ਰਣੀਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥੇ ਹ੍ਯਭਿਨਿਵੇਸ਼ਾਭਾਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ . ਸਂਜ੍ਞਾਨਮਪਿ ਚ ਸਂਸ਼ਯਵਿਮੋਹਵਿਭ੍ਰਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮੇਵ . ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ਤਾਵਤ੍ ਜਿਨੋ ਵਾ ਸ਼ਿਵੋ ਵਾ ਦੇਵ ਇਤਿ . ਵਿਮੋਹਃ ਸ਼ਾਕ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ . ਵਿਭ੍ਰਮੋ ਹ੍ਯਜ੍ਞਾਨਤ੍ਵਮੇਵ . ਪਾਪਕ੍ਰਿਯਾਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਪਰਿਣਾਮਸ਼੍ਚਾਰਿਤ੍ਰਮ੍ .
[ਸ਼੍ਰੁਣੁ ] ਸੁਨ, [ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ] ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ ਲਿਯੇ [ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ] ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਹੋਤਾ ਹੈ, [ਸਂਜ੍ਞਾਨਂ ] ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ [ਵਿਦ੍ਯਤੇ ] ਹੋਤਾ ਹੈ, [ਚਰਣਮ੍ ] ਚਾਰਿਤ੍ਰ (ਭੀ) [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ; [ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ] ਇਸਲਿਯੇ [ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਤੁ ] ਮੈਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਔਰ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ [ਚਰਣਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ] ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਕਹੂਁਗਾ .
[ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਚਰਿਤ੍ਰੇ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਕੇ ਚਾਰਿਤ੍ਰਮੇਂ [ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਸ੍ਯ ] ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਕਾ [ਤਪਸ਼੍ਚਰਣਮ੍ ] ਤਪਸ਼੍ਚਰਣ [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ; [ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਚਾਰਿਤ੍ਰੇ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਕੇ ਚਾਰਿਤ੍ਰਮੇਂ [ਨਿਸ਼੍ਚਯਤਃ ] ਨਿਸ਼੍ਚਯਸੇ [ਤਪਸ਼੍ਚਰਣਮ੍ ] ਤਪਸ਼੍ਚਰਣ [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਯਹ, ਰਤ੍ਨਤ੍ਰਯਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪਕਾ ਕਥਨ ਹੈ .
ਪ੍ਰਥਮ, ਭੇਦੋਪਚਾਰ-ਰਤ੍ਨਤ੍ਰਯ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ : — ਵਿਪਰੀਤ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨਰੂਪ ਐਸਾ ਜੋ ਸਿਦ੍ਧਿਕੇ ਪਰਮ੍ਪਰਾਹੇਤੁਭੂਤ ਭਗਵਨ੍ਤ ਪਂਚਪਰਮੇਸ਼੍ਠੀਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੁਆ ਚਲਤਾ – ਮਲਿਨਤਾ – ਅਗਾਢਤਾ ਰਹਿਤ ਨਿਸ਼੍ਚਲ ਭਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਪਨਾ ਵਹੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਹੈ . ਵਿਸ਼੍ਣੁਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਿਕਥਿਤ ਵਿਪਰੀਤ ਪਦਾਰ੍ਥਸਮੂਹਕੇ ਪ੍ਰਤਿ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ਕਾ ਅਭਾਵ ਹੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਹੈ — ਐਸਾ ਅਰ੍ਥ ਹੈ . ਸਂਸ਼ਯ, ਵਿਮੋਹ ਔਰ ਵਿਭ੍ਰਮ ਰਹਿਤ (ਜ੍ਞਾਨ) ਹੀ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ ਹੈ . ਵਹਾਁ, ਜਿਨ ਦੇਵ ਹੋਂਗੇ ਯਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇਵ ਹੋਂਗੇ ( – ਐਸਾ ਸ਼ਂਕਾਰੂਪਭਾਵ) ਵਹ ਸਂਸ਼ਯ ਹੈ; ਸ਼ਾਕ੍ਯਾਦਿਕਥਿਤ ਵਸ੍ਤੁਮੇਂ ਨਿਸ਼੍ਚਯ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਬੁਦ੍ਧਾਦਿ ਕਥਿਤ ਪਦਾਰ੍ਥਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ) ਵਹ ਵਿਮੋਹ ਹੈ; ਅਜ੍ਞਾਨਪਨਾ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ਤਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਅਜਾਨਪਨਾ) ਹੀ ਵਿਭ੍ਰਮ ਹੈ . ਪਾਪਕ੍ਰਿਯਾਸੇ ਨਿਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਰੂਪ ਪਰਿਣਾਮ ਵਹ
੧੦੮ ]