130 ]
yogIndudevavirachita
[ adhikAr-1 dohA-76
भावार्थ : — देखे, सुने, अनुभवे भोगोंकी अभिलाषारूप सब विभाव-परिणामोंको
छोड़कर निजस्वरूपका ध्यान कर । यहाँ उपादेयरूप अतीन्द्रियसुखसे तन्मयी और सब
भावकर्म, द्रव्यकर्म, नोकर्मसे जुदा जो शुद्धात्मा है, वही अभेद रत्नत्रयको धारण करनेवाले
निकटभव्योंको उपादेय है, ऐसा तात्पर्य हुआ ।।७५।।
ऐसे तीन प्रकार आत्माके कहनेवाले प्रथम महाधिकारमें जुदे जुदे स्वतंत्र भेद भावनाके
स्थलमें नौ दोहा-सूत्र कहे । आगे निश्चयकर सम्यग्दृष्टिकी मुख्यतासे स्वतन्त्र एक दोहासूत्र
कहते हैं —
bhAvArtha — shuddhanishchayanayathI gnAnAvaraNAdi AThakarmothI bAhya (bhinna), mithyAtva,
rAgAdi bhAvakarmarUp sarva doShothI rahit darshanagnAnachAritramay shuddhopayoganI sAthe avinAbhUt,
svashuddhAtmAnAn samyagdarshan, samyaggnAn, samyakchAritrathI rachAyel AtmAne nishchayathI bhAv arthAt
dekhelA, sAmbhaLelA ane anubhavelA bhogAkAnkShArUp nidAnabandhAdi samasta vibhAvapariNAmone
chhoDIne shuddhAtmane bhAv.
ahIn, upAdeyabhUt evA nirvANasukhathI abhinna ane samasta bhAvakarma tem ja dravyakarmathI
bhinna evo je shuddha AtmA chhe te ja abhedaratnatrayarUpe pariNamelA bhavya jIvone upAdey chhe,
evo bhAvArtha chhe. 75.
e pramANe traN prakAranA AtmAnA pratipAdak pratham mahAdhikAramAn pRuthak pRuthak svatantra
bhedabhAvanArUpe navamA sthaLamAn nav gAthAsUtro samApta thayAn.
tyAr pachhI nishchayasamyagdraShTinI mukhyatAthI ek svatantra dohAsUtra kahe chhe —
ज्ञानावरणाद्यष्टकर्मभ्यो भिन्नं मिथ्यात्वरागादिभावकर्मरूपसर्वदोषैस्त्यक्त म् । पुनश्च किंविशिष्टम् ।
दंसणणाणचरित्तमउ दर्शनज्ञानचारित्रमयं शुद्धोपयोगाविनाभूतैः स्वशुद्धात्मसम्यग्दर्शन-
ज्ञानचारित्रैर्निर्वृत्तं अप्पा भावि णिरुत्तु तमित्थंभूतमात्मानं भावय । द्रष्टश्रुतानुभूतभोगा-
कांक्षारूपनिदानबन्धादिसमस्तविभावपरिणामान् त्यक्त्वा भावयेत्यर्थः । णिरुतु निश्चितम् । अत्र
निर्वाणसुखादुपादेयभूतादभिन्नः समस्तभावकर्मद्रव्यकर्मभ्यो भिन्नो योऽसौ शुद्धात्मा स
एवाभेदरत्नत्रयपरिणतानां भव्यानामुपादेय इति भावार्थः ।।७५।। एवं त्रिविधात्म-
प्रतिपादकप्रथममहाधिकारमध्ये पृथक् पृथक् स्वतन्त्रं भेदभावनास्थलसूत्रनवकं गतम् ।
तदनन्तरं निश्चयसम्यग्द्रष्टिमुख्यत्वेन स्वतन्त्रसूत्रमेकं कथयति —
७६) अप्पिं अप्पु मुणंतु जिंउ सम्मादिट्ठि हवेइ ।
सम्माइट्ठिउ जीवडउ लहु कम्मइँ मुच्चेइ ।।७६।।