200 ]
yogIndudevavirachita
[ adhikAr-1 dohA-123
★
3
विसयकसायहिं तृतीयान्तं पदं सप्तम्यन्तं कथं जातमिति चेत् । परिहारमाह । प्राकृते
क्वचित्कारक – व्यभिचारो भवति लिङ्गव्यभिचारश्च । इदं सर्वत्र ज्ञातव्यम् । मोक्खहं कारणु
मोक्षस्य कारणं एत्तडउ एतावदेव । विषयकषायरतचित्तस्य व्यावर्तनेन स्वात्मनि स्थापनं अण्णु
ण अन्यत् किमपि न मोक्षकारणम् । अन्यत् किम् । तन्तु तन्त्रं शास्त्रमौषधं वा मंतु मन्त्राक्षरं
चेति । तथाहि । शुद्धात्मतत्त्वभावनाप्रतिकूलेषु विषयकषायेषु गच्छत् सत् मनो
वीतरागनिर्विकल्पस्वसंवेदनज्ञानबलेन व्यावर्त्य निजशुद्धात्मद्रव्ये स्थापयति यः स एव मोक्षं
लभते नान्यो मन्त्रतन्त्रादिबलिष्ठोऽपीति भावार्थः ।।१२३“३।।
एवं परमात्मप्रकाशवृत्तौ प्रक्षेपकत्रयं विहाय त्र्यधिकविंशत्युत्तरशतदोहक-
सूत्रैस्त्रिविधात्मप्रतिपादकनामा प्रथममहाधिकारः समाप्तः ।।१।।
कषायोंमें जाते हुए मनको वीतरागनिर्विकल्प स्वसंवेदनज्ञानके बलसे पीछे हटाकर निज
शुद्धात्मद्रव्यमें स्थापन करता है, वही मोक्षको पाता है, दूसरा कोई मंत्र-तंत्रादि चतुर होने पर
भी मोक्ष नहीं पाता ।।१२३★३।।
इस तरह परमात्मप्रकाशकी टीकामें तीन क्षेपकोंके सिवाय एकसौ तेईस दोहा-सूत्रोंमें
बहिरात्मा अंतरात्मारूप परमात्मारूप तीन प्रकारसे आत्माको कहनेवाला पहला महाधिकार
पूर्ण किया ।।१।।
इति प्रथम महाधिकार
sAtamInA pratyay tarIke kem lIdho?
tenun samAdhAAn : — prAkRitamAn koI vAr kArak vyabhichAr ane lingavyabhichAr thAy chhe.
A badhey jANavun.
bhAvArtha — je (je koI Asanna bhavya jIv) shuddhAtmatattvanI bhAvanAthI pratikUL
viShayakaShAyamAn jatAn manane vItarAg nirvikalpa svasamvedan gnAnanA baL vaDe vyAvRutta karIne (pAchhun
vALIne) nijashuddhAtmadravyamAn sthApe chhe te ja mokSha pAme chhe. bIjo mantra, tantra AdimAn baliShTha
hovA chhatAn paN mokSha pAmato nathI. 123*3.
A pramANe paramAtmaprakAshanI vRuttimAn traN prakShepakone chhoDIne ekaso trevIs dohakasUtrothI
traN prakAranA AtmAno pratipAdak nAmano pratham mahAdhikAr samApta thayo.
iti pratham mahAdhikAr.
✲ ✲ ✲