Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൧ : ദോഹാ-൯൧ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൧൪൯
अप्पा माणुसु देउ ण वि अप्पा तिरिउ ण होइ अप्पा णारउ कहिं वि णवि आत्मा
मनुष्यो न भवति देवो नैव भवति आत्मा तिर्यग्योनिर्न भवति आत्मा नारकः क्वापि काले
न भवति । तर्हि किंविशिष्टो भवति । णाणिउ जाणइ जोइ ज्ञानी ज्ञानरूपो भवति । तमात्मानं
कोऽसो जानाति । योगी कोऽर्थः । त्रिगुप्तिनिर्विकल्पसमाधिस्थ इति । तथाहि । विशुद्धज्ञानदर्शन-
स्वभावपरमात्मतत्त्वभावनाप्रतिपक्षभूतैः रागद्वेषादिविभावपरिणामजालैर्यान्युपार्जितानि कर्माणि
तदुदयजनितान् मनुष्यादिविभावपर्यायान् भेदाभेदरत्नत्रयभावनाच्युतो बहिरात्मा स्वात्मतत्त्वे
योजयति । तद्विपरीतोऽन्तरात्मशब्दवाच्यो ज्ञानी पृथक् जानातीत्यभिप्रायः ।।९०।। अथ —
९१) अप्पा पंडिउ मुक्खु णवि णवि ईसरु णवि णीसु ।
तरुणउ बूढउ बालु णवि अण्णु वि कम्म-विसेसु ।।९१।।
भावार्थ : — निर्मल ज्ञान दर्शन स्वभाव जो परमात्मतत्त्व उसकी भावनासे उलटे राग-
द्वेषादि विभाव-परिणामोंसे उपार्जन किये जो शुभाशुभ कर्म हैं, उनके उदयसे उत्पन्न हुई
मनुष्यादि विभाव-पर्यायोंको भेदाभेदस्वरूप रत्नत्रयकी भावनासे रहित हुआ मिथ्यादृष्टि जीव
अपने जानता है, और इस अज्ञानसे रहित सम्यग्दृष्टि ज्ञानी जीव उन मनुष्यादि पर्यायोंको अपनेसे
जुदा जानता है ।।९०।।
आगे फि र आत्माका स्वरूप कहते हैं —
गाथा – ९१
अन्वयार्थ : — [आत्मा ] चिद्रूप आत्मा [पंडितः ] विद्यावान् व [मूर्खः ] मूर्ख [नैव ]
नहीं है, [ईश्वरः ] धनवान् सब बातोंमें समर्थ भी [नैव ] नहीं है [निःस्वः ] दरिद्री भी [नैव ] नहीं
है, [तरुणः वृद्धः बालः नैव ] जवान, बूढ़ा और बालक भी नहीं है, [अन्यः अपि कर्म विशेषः ]
ये सब पर्यायें आत्मासे जुदे कर्मके विशेष हैं, अर्थात् क र्ममें उत्पन्न हुए विभाव-पर्याय हैं ।
ഭാവാര്ഥ: — ഭേദാഭേദരത്നത്രയനീ ഭാവനാഥീ ച്യുത ഏവോ ബഹിരാത്മാ, വിശുദ്ധജ്ഞാന,
വിശുദ്ധദര്ശന ജേനോ സ്വഭാവ ഛേ ഏവാ പരമാത്മതത്ത്വനീ ഭാവനാഥീ പ്രതിപക്ഷഭൂത രാഗദ്വേഷാദി
വിഭാവപരിണാമനീ ജാളഥീ ഉപാര്ജന കരവാമാം ആവേലാം കര്മോനാ ഉദയഥീ ഥയേല മനുഷ്യാദി
വിഭാവപര്യായോനേ സ്വാത്മതത്ത്വമാം യോജേ ഛേ-ജോഡേ ഛേ, തേനാഥീ വിപരീത ‘അന്തരാത്മാ’ ശബ്ദഥീ വാച്യ
ഏവോ ജ്ഞാനീ തേമനേ പൃഥക് ജാണേ ഛേ. ഏ അഭിപ്രായ ഛേ. ൯൦.
ഹവേ (ഫരീ ആത്മാനും സ്വരൂപ കഹേ ഛേ) : —