Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൧൫൦ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൧ : ദോഹാ-൯൨
आत्मा पण्डितः मूर्खः नैव नैव ईश्वरः नैव निःस्वः ।
तरुणः वृद्धः बालः नैव अन्यः अपि कर्मविशेषः ।।९१।।
अप्पा पंडिउ मुक्खु णवि णवि ईसरु णवि णीसु तरुणउ बूढउ बालु णवि आत्मा
पण्डितो न भवति मूर्खो नैव ईश्वरः समर्थो नैव निःस्वो दरिद्रः तरुणो वृद्धो बालोऽपि नैव ।
पण्डितादिस्वरूपं यद्यात्मस्वभावो न भवति तर्हि किं भवति । अण्णु वि कम्मविसेसु अन्य एव
कर्मजनितोऽयं विभावपर्यायविशेष इति । तद्यथा । पण्डितादिसंबन्धान् यद्यपि व्यवहारनयेन
जीवस्वभावान् तथापि शुद्धनिश्चयनयेन शुद्धात्मद्रव्याद्भिन्नान् सर्वप्रकारेण हेयभूतान्
वीतरागस्वसंवेदनज्ञानभावनारहितोऽपि बहिरात्मा स्वस्मिन्नियोजयति तानेव पण्डितादि-
विभावपर्यायांस्तद्विपरीतो योऽसौ चान्तरात्मा परस्मिन् कर्माणि नियोजयतीति तात्पर्यार्थः ।।९१।।
अथ —
९२) पुण्णु वि पाउ वि कालु णहु धम्माधम्मु वि काउ ।
एक्कु वि अप्पा होइ णवि मेल्लिवि चेयण – भाउ ।।९२।।
भावार्थ : — यद्यपि शरीरके सम्बन्धसे पंडित वगैरह भेद व्यवहारनयसे जीवके कहे
जाते हैं, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर शुद्धात्मद्रव्यसे भिन्न हैं, और सर्वथा त्यागने योग्य हैं । इन
भेदोंको वीतरागस्वसंवेदनज्ञानकी भावनासे रहित मिथ्यादृष्टि जीव अपने जानता है, और इन्हींको
पंडितादि विभावपर्यायोंको अज्ञानसे रहित सम्यग्दृष्टि जीव अपनेसे जुदे कर्मजनित जानता
है ।।९१।।
आगे आत्माका चेतनभाव वर्णन करते हैं —
ജോ പംഡിതാദിസ്വരൂപ ആത്മാനോ സ്വഭാവ നഥീ തോ തേ ശും ഛേ? [अन्यः अपि कर्म विशेषः]
പംഡിതാദി സ്വരൂപ ആത്മാഥീ ഭിന്ന കര്മവിശേഷ ഛേ – അര്ഥാത് കര്മജനിത വിഭാവ പര്യായ വിശേഷ ഛേ.
ഭാവാര്ഥ: — വീതരാഗസ്വസംവേദനരൂപ ജ്ഞാനനീ ഭാവനാഥീ രഹിത ഏവോ ബഹിരാത്മാ,
പംഡിതാദി സംബംധോ ജോ കേ വ്യവഹാരനയഥീ ജീവനാ സ്വഭാവോ ഛേ തോപണ ശുദ്ധനിശ്ചയനയഥീ
ശുദ്ധാത്മദ്രവ്യഥീ ഭിന്ന അനേ സര്വപ്രകാരേ ഹേയഭൂത ഛേ തേമനേ പോതാമാം യോജേ ഛേ – ജോഡേ ഛേ അനേ തേനാഥീ
വിപരീത ജേ അന്തരാത്മാ ഛേ തേ, തേ ജ പംഡിതാദി വിഭാവപര്യായോനേ പര ഏവാ കര്മമാം യോജേ ഛേ.
(തേമനേ പോതാഥീ ജുദാ കര്മജനിത ജാണേ ഛേ.) ഏ താത്പയാര്ഥ ഛേ. ൯൧.
ഹവേ (ആത്മാനാ ചേതനഭാവനും വര്ണന കരേ ഛേ) : —