Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
१३९) पेच्छइ जाणइ अणुचरइ अप्पिं अप्पउ जो जि ।
दंसणु णाणु चरित्तु जिउ मोक्खहँ कारणु सो जि ।।१३।।
पश्यति जानाति अनुचरति आत्मना आत्मानं य एव ।
दर्शनं ज्ञानं चारित्रं जीवः मोक्षस्य कारणं स एव ।।१३।।
पेच्छइ इत्यादि । पेच्छइ पश्यति जाणइ जानाति अणुचरइ अनुचरति । केन कृत्वा । अप्पिं
आत्मना कारणभूतेन । कं कर्मतापन्नम् । अप्पउ निजात्मानम् । जो जि य एव कर्ता दंसणु णाणु
चरित्तु दर्शनज्ञानचारित्रत्रयं भवतीति क्रियाध्याहारः । कोऽसौ भवति । जिउ जीवः य एवाभेदनयेन
सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रत्रयं १भवतीति मोक्खहं कारणु निश्चयेन मोक्षस्य कारणं एक एव सो जि
स एव निश्चयरत्नत्रयपरिणतो जीव इति । तथाहि । यः कर्ता निजात्मानं मोक्षस्य कारणभूतेन
गाथा – १३
अन्वयार्थ : — [य एव ] जो [आत्मना ] अपनेसे [आत्मानं ] आपको [पश्यति ]
देखता है, [जानाति ] जानता है, [अनुचरति ] आचरण करता है, [स एव ] वही विवेकी
[दर्शनं ज्ञानं चारित्रं ] दर्शन-ज्ञान-चारित्ररूप परिणत हुआ [जीवः ] जीव [मोक्षस्य कारणं ]
मोक्षका कारण है ।
भावार्थ : — जो सम्यग्दृष्टि जीव अपने आत्माको आपकर निर्विकल्परूप देखता है,
अथवा तत्त्वार्थश्रद्धानकी अपेक्षा चंचलता और मलिनता तथा शिथिलता इनका त्यागकर
शुद्धात्मा ही उपादेय है, इसप्रकार रुचिरूप निश्चय करता है, वीतराग स्वसंवेदनलक्षण ज्ञानसे
जानता है, और सब रागादिक विकल्पोंके त्यागसे निज स्वरूपमें स्थिर होता है, सो
निश्चयरत्नत्रयको परिणत हुआ पुरुष ही मोक्षका मार्ग है । ऐसा कथन सुनकर प्रभाकरभट्टने
ഭാവാര്ഥ : — ജേ ആത്മാഥീ നിജ ആത്മാനേ മോക്ഷനാ കാരണരൂപേ ദേഖേ ഛേ നിര്വികല്പ സ്വരൂപേ
അവലോകേ ഛേ അനേ തത്ത്വാര്ഥശ്രദ്ധാനനീ അപേക്ഷാഏ ചല, മലിന അനേ അഗാഢ ദോഷോനേ തജീനേ ‘ഏക ശുദ്ധ
ആത്മാ ജ ഉപാദേയ ഛേ ഏവീ രുചിരൂപേ നിര്ണയ കരേ ഛേ, മാത്ര നിശ്ചയ കരേ ഛേ ഏടലും ജ നഹി പണ
വീതരാഗസ്വസംവേദന ജേനും ലക്ഷണ ഛേ ഏവാ അഭേദജ്ഞാനഥീ ജാണേ ഛേ-പരിച്ഛേദന കരേ ഛേ, മാത്ര
പരിച്ഛേദന കരേ ഛേ ഏടലും ജ നഹി പണ രാഗാദി സമസ്ത വികല്പോനോ ത്യാഗ കരീനേ അനുചരേ ഛേ —
ത്യാംജ — നിജസ്വരൂപമാം ജ – സ്ഥിര ഥായ ഛേ തേ നിശ്ചയരത്നത്രയപരിണത പുരുഷ ജ നിശ്ചയമോക്ഷമാര്ഗ ഛേ.
൧ പാഠാന്തര : — भवतीति=भवति
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൧൩ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൨൧