Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
जं इत्यादि । जं यत् बोल्लइ ब्रूते । कोऽसौ कर्ता । ववहारु-णउ व्यवहारनयः । यत्
किं ब्रूते । दंसणु णाणु चरित्तु सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्रत्रयं तं पूर्वोक्तं भेदरत्नत्रयस्वरूपं परियाणहि
परि समन्तात् जानीहि । जीव तुहुं हे जीव त्वं कर्ता । जें येन भेदरत्नत्रयपरिज्ञानेन परु
होहि परः उत्कृष्टो भवसि त्वम् । पुनरपि किंविशिष्टस्त्वम् । पवित्तु पवित्रः सर्वजनपूज्य इति ।
तद्यथा । हे जीव सम्यग्दर्शनज्ञानचारित्ररूपनिश्चयरत्नत्रयलक्षणनिश्चयमोक्षमार्गसाधकं व्यवहार-
मोक्षमार्गं जानीहि । त्वं येन ज्ञातेन कथंभूतो भविष्यसि । परंपरया पवित्रः परमात्मा भविष्यसि
इति । व्यवहारनिश्चयमोक्षमार्गस्वरूपं कथ्यते । तद्यथा । वीतरागसर्वज्ञप्रणीतषड्द्रव्यादिसम्यक्-
श्रद्धानज्ञानव्रताद्यनुष्ठानरूपो व्यवहारमोक्षमार्गः निजशुद्धात्मसम्यक्श्रद्धानज्ञानानुष्ठानरूपो निश्चय-
चारित्रम् ] दर्शन, ज्ञान, चारित्र इन तीनों को [ब्रूते ] कहता है, [तत् ] उस व्यवहाररत्नत्रयको
[त्वं ] तू [परिजानीहि ] जान, [येन ] जिससे कि [परः पवित्रः ] उत्कृष्ट अर्थात् पवित्र
[भवसि ] होवे ।
भावार्थ : — हे जीव, तू तत्त्वार्थका श्रद्धान, शास्त्रका ज्ञान, और अशुभ क्रियाओंका
त्यागरूप सम्यग्दर्शन-ज्ञान-चारित्र व्यवहारमोक्ष – मार्गको जान, क्योंकि ये निश्चयरत्नत्रयरूप
निश्चयमोक्ष – मार्गके साधक हैं, इनके जाननेसे किसी समय परम पवित्र परमात्मा हो जायगा ।
पहले व्यवहाररत्नत्रयकी प्राप्ति हो जावे, तब ही निश्चयरत्नत्रयकी प्राप्ति हो सकती है, इसमें
संदेह नहीं है । जो अनन्त सिद्ध हुए और होवेंगे वे पहले व्यवहाररत्नत्रयको पाकर
निश्चयरत्नत्रयरूप हुए । व्यवहार साधन है, और निश्चय साध्य है । व्यवहार और निश्चय
मोक्ष – मार्गका स्वरूप कहते हैं — वीतराग सर्वज्ञदेवके कहे हुए छह द्रव्य, सात तत्त्व, नौ
पदार्थ, पंचास्तिकाय, इनका श्रद्धान, इनके स्वरूपका ज्ञान और शुभ क्रियाका आचरण, यह
व्यवहारमोक्ष – मार्ग है, और निज शुद्ध आत्माका सम्यक् श्रद्धान स्वरूपका ज्ञान, और
स्वरूपका आचरण यह निश्चयमोक्ष – मार्ग है । साधनके बिना सिद्धि नहीं होती, इसलिये
ഭാവാര്ഥ: — ഹേ ജീവ! തും സമ്യഗ്ദര്ശനജ്ഞാനചാരിത്രരൂപ നിശ്ചയരത്നത്രയസ്വരൂപ നിശ്ചയ-
മോക്ഷമാര്ഗനാ സാധക ഏവാ വ്യവഹാരമോക്ഷമാര്ഗനേ ജാണ – കേ ജേനേ ജാണവാഥീ തും പരംപരാഏ പവിത്ര
പരമാത്മാ ഥഈശ.
വ്യവഹാരനിശ്ചയമോക്ഷമാര്ഗനും സ്വരൂപ കഹേ ഛേ. തേ ആ പ്രമാണേ – വീതരാഗസര്വജ്ഞപ്രണീത ഛ
ദ്രവ്യാദിനും സമ്യക്ശ്രദ്ധാന, തേമനും സമ്യഗ്ജ്ഞാന അനേ വ്രതാദിനും അനുഷ്ഠാനരൂപ വ്യവഹാരമോക്ഷമാര്ഗ ഛേ, നിജ
ശുദ്ധ ആത്മാനാം സമ്യക്ശ്രദ്ധാന, സമ്യഗ്ജ്ഞാന അനേ സമ്യഗ്അനുഷ്ഠാനരൂപ നിശ്ചയമോക്ഷമാര്ഗ ഛേ; അഥവാ
വ്യവഹാരമോക്ഷമാര്ഗ സാധക ഛേ; നിശ്ചയമോക്ഷമാര്ഗ സാധ്യ ഛേ.
൨൨൪ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൧൪