Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
स्कन्धानां धर्मद्रव्ये विद्यमानेऽपि जलवत् द्रव्यकालो गतेः सहकारिकारणं भवतीत्यर्थः । अत्र
निश्चयनयेन निःक्रियसिद्धस्वरूपसमानं निजशुद्धात्मद्रव्यमुपादेयमिति तात्पर्यम् । तथा चोक्तं
निश्चयनयेन निःक्रियजीवलक्षणम् — ‘‘यावत्क्रियाः प्रवर्तन्ते तावद् द्वैतस्य गोचराः । अद्वये
निष्कले प्राप्ते निःक्रियस्य कुतः क्रिया ।।’’ ।।२३।।
क्रियावंत हैं, और शेष चार द्रव्य अक्रियावाले हैं, चलन – हलन क्रियासे रहित हैं । जीवको दूसरी
गतिमें गमनका कारण कर्म है, वह पुद्गल है और पुद्गलको गमनका कारण काल है । जैसे
धर्मद्रव्यके मौजूद होने पर भी मच्छोंको गमनसहायी जल है, उसी तरह पुद्गलको धर्मद्रव्यके
होने पर भी द्रव्यकाल गमनका सहकारी कारण है । यहाँ निश्चयनयकर गमनादि क्रियासे रहित
निःक्रिय सिद्धस्वरूपके समान निःक्रिय निर्द्वंद्व निज शुद्धात्मा ही उपादेय है, यह शास्त्रका तात्पर्य
हुआ । इसी प्रकार दूसरे ग्रन्थोंमें भी निश्चयकर हलन-चलनादि क्रिया रहित जीवका लक्षण
कहा है । ‘‘यावत्क्रिया’’ इत्यादि । इसका अर्थ ऐसा है कि जब-तक इस जीवके हलन-
चलनादि क्रिया है, गतिसे गत्यंतरको जाना है, तब तक दूसरे द्रव्यका सम्बन्ध है, जब दूसरेका
सम्बन्ध मिटा, अद्वैत हुआ, तब निकल अर्थात् शरीरसे रहित निःक्रिय है, उसके हलन-चलनादि
क्रिया कहाँसे हो सकती हैं; अर्थात् संसारी जीवके कर्मके सम्बन्धसे गमन है, सिद्धभगवान्
कर्मरहित निःक्रिय हैं, उनके गमनागमन क्रिया कभी नहीं हो सकती ।।२३।।
അര്ഥ: — ബാഹ്യ കാരണ സഹിത രഹേലാ ജീവോ അനേ പുദ്ഗലോ സക്രിയ ഛേ, ബാകീനാം ദ്രവ്യോ സക്രിയ
നഥീ (നിഷ്ക്രിയ ഛേ). ജീവോ പുദ്ഗലകരണവാളാ (ജേമനേ സക്രിയപണാമാം പുദ്ഗല ബഹിരംഗ സാധന ഹോയ
ഏവാ) ഛേ അനേ സ്കംധോ അര്ഥാത് പുദ്ഗലോ തോ കാളകരണവാളാ (ജേമനേ സക്രിയപണാമാം കാള ബഹിരംഗ
സാധന ഹോയ ഏവാ) ഛേ.
ജേവീ രീതേ മാഛലാംനേ ധര്മദ്രവ്യ വിദ്യമാന ഹോവാ ഛതാം പണ ജള ഗതിനും സഹകാരീ കാരണ ഛേ
തേവീ രീതേ പുദ്ഗലസ്കംധോനേ ധര്മദ്രവ്യ വിദ്യമാന ഹോവാ ഛതാം പണ, ദ്രവ്യകാള ഗതിനും സഹകാരീ കാരണ
ഛേ, ഏവോ അര്ഥ ഛേ.
അഹീം, നിശ്ചയനയഥീ നിഷ്ക്രിയ സിദ്ധസ്വരൂപ സമാന (നിഷ്ക്രിയ) നിജശുദ്ധാത്മദ്രവ്യ ഉപാദേയ ഛേ,
ഏവും താത്പര്യ ഛേ.
ബീജീ ജഗ്യാഏ പണ നിശ്ചയനയഥീ നിഷ്ക്രിയ ജീവനും ലക്ഷണ കഹ്യും ഛേ കേ ‘‘यावत्क्रियाः प्रवर्तन्ते
तावद् द्वैतस्य गोचराः । अद्वये निष्कले प्राप्ते निःक्रियस्य कुतः क्रिया ।।’’അര്ഥ: — ജ്യാം സുധീ ആ ജീവനേ
ഹലനചലനാദി ക്രിയാ വര്തേ ഛേ ത്യാം സുധീ ദ്വൈത ജോവാമാം ആവേ ഛേ. അദ്വൈത അനേ നിഷ്കല ഥതാം, നിഷ്ക്രിയനേ
ക്രിയാ കേവീ രീതേ ഹോയ? ൨൩.
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൩ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൪൫