Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൮ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൫൫
ववहारेण वि व्यवहारनयेनैव । एषा का१। दिट्ठि द्रष्टिः ।द्रष्टिः कोऽर्थः, सम्यक्त्वम् । एवहिं
इदानीं णाणु चरित्तु सुणि हे प्रभाकरभट्ट क्रमेण ज्ञानचारित्रद्वयं शृणु । येन श्रुतेन किं भवति ।
जें पावहि येन सम्यग्ज्ञानचारित्रद्वयेन प्राप्नोषि । किं प्राप्नोषि । परमेट्ठि परमेष्ठिपदं मुक्ति पदमिति ।
अतो व्यवहारसम्यक्त्वविषयभूतानां द्रव्याणां चूलिकारूपेण व्याख्यानं क्रियते । तद्यथा । ‘‘परिणाम
जीव मुत्तं सपदेसं एय खित्त किरिया य । णिच्चं कारण कत्ता सव्वगदं इदरम्हि यपवेसो ।’’
परिणाम इत्यादि । ‘परिणाम’ परिणामिनौ जीवपुद्गलौ स्वभावविभावपरिणामाभ्यां शेषचत्वारि
द्रव्याणि जीवपुद्गलवद्विभावव्यञ्जनपर्यायाभावात् मुख्यवृत्त्या पुनरपरिणामीनि इति । ‘जीव’
शुद्धनिश्चयनयेन विशुद्धज्ञानदर्शनस्वभावं शुद्धचैतन्यं प्राणशब्देनोच्यते तेन जीवतीति जीवः,
व्यवहारनयेन पुनः कर्मोदयजनितद्रव्यभावरूपैश्चतुर्भिः प्राणैर्जीवति जीविष्यति जीवितपूर्वो वा जीवः
കഥനരൂപേ) വ്യാഖ്യാന കരേ ഛേ, തേ ആ പ്രമാണേ : —
‘‘परिणाम जीव मुत्तं सपदेसं एय खित्त किरिया य ।
णिच्चं कारण कत्ता सव्वगदं इदरम्हि यपवेसो ।।’’
(അര്ഥ: — പരിണാമ, ജീവ, മൂര്ത, സപ്രദേശ, ഏക, ക്ഷേത്ര, ക്രിയാ, നിത്യ, കാരണ, കര്താ, സര്വഗത,
ബീജാം ദ്രവ്യോമാം അപ്രവേശപണും ആ ബാര ബോല ഛ ദ്രവ്യമാം ഉതാരവാ.) (ഹവേ ആ ബാര ബോല ഛ ദ്രവ്യമാം
കഈ രീതേ ഘടേ ഛേ, തേ കഹേ ഛേ.)
(൧) ‘परिणामपरिणाम’ ആ ഛ ദ്രവ്യോമാം ജീവ അനേ പുദ്ഗല ഏ ബേ ദ്രവ്യോ സ്വഭാവ വിഭാവ
പരിണാമോ വഡേ പരിണാമീ ഛേ, ബാകീനാം ചാര ദ്രവ്യോ, തേമാം ജീവപുദ്ഗലനീ ജേമ വിഭാവവ്യംജനപര്യായനോ
സദ്ഭാവ നഹീം ഹോവാഥീ, മുഖ്യപണേ തോ അപരിണാമീ ഛേ.
(൨) ‘जीवजीव’ ശുദ്ധ നിശ്ചയനയഥീ ‘പ്രാണ’ ശബ്ദഥീ ജ വിശുദ്ധ-ജ്ഞാനദര്ശനസ്വഭാവവാളോ ശുദ്ധ
‘‘परिणाम’’ इत्यादि गाथासे । इसका अर्थ यह है, कि इन छह द्रव्योंमें विभावपरिणामके
परिणमनेवाले जीव और पुद्गल दो ही हैं, अन्य चार द्रव्य अपने स्वभावरूप तो परिणमते हैं,
लेकिन जीव पुद्गलकी तरह विभावव्यंजनपर्यायके अभावसे विभावपरिणमन नहीं है, इसलिये
मुख्यतासे परिणामी दो द्रव्य ही कहे हैं, शुद्धनिश्चयनयकर शुद्ध ज्ञान दर्शन स्वभाव जो शुद्ध
चैतन्यप्राण उनसे जीता है, जीवेगा, पहले जी आया, और व्यवहारनयकर इंद्री, बल, आयु,
श्वासोश्वासरूप द्रव्यप्राणोंकर जीता है, जीवेगा, पहले जी चुका, इसलिये जीवको ही जीव कहा
गया है, अन्य पुद्गलादि पाँच द्रव्य अजीव हैं, स्पर्श, रस, गंध, वर्णवाली मूर्ति सहित मूर्तीक
एक पुद्गलद्रव्य ही है, अन्य पाँच अमूर्तीक हैं । उनमेंसे धर्म, अधर्म, आकाश, काल ये चारों
൧. പാഠാന്തര : — का = का कथिताः