Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൨൫൬ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൮
पुद्गलादिपञ्चद्रव्याणि पुनरजीवरूपाणि । ‘मुत्तं’ अमूर्तशुद्धात्मनो विलक्षणा स्पर्शरसगन्धवर्णवती
मूर्तिरुच्यते तद्भावान्मूर्तः पुद्गलः । जीवद्रव्यं पुनरनुपचरितासद्भूतव्यवहारेणमूर्तमपि
शुद्धनिश्चयनयेनामूर्तम् । धर्माधर्माकाशकालद्रव्याणि चामूर्तानि । ‘सपदेसं’ लोकमात्रप्रमिता-
संख्येयप्रदेशलक्षणं जीवद्रव्यमादि कृत्वा पञ्चद्रव्याणि पञ्चास्तिकायसंज्ञानि सप्रदेशानि कालद्रव्यं
पुनर्बहुप्रदेशलक्षणकायत्वाभावादप्रदेशम् । ‘एय’ द्रव्यार्थिकनयेन धर्माधर्माकाशद्रव्याण्येकानि
ചൈതന്യ കഹേവാമാം ആവേ ഛേ, തേനാഥീ ജേ ജീവേ ഛേ തേ ജീവ ഛേ, ജ്യാരേ വ്യവഹാരനയഥീ തോ കര്മോദയജനിത
ദ്രവ്യഭാവരൂപ ചാര പ്രാണോഥീ ജേ ജീവേ ഛേ, ജീവശേ അനേ പൂര്വേ ജീവതോ ഹതോ തേ ജീവ ഛേ, അനേ പുദ്ഗലാദി
പാംച ദ്രവ്യോ അജീവരൂപ ഛേ.
(൩) ‘मुत्तंमुत्तं’ അമൂര്ത ശുദ്ധ ആത്മാഥീ വിലക്ഷണ സ്പര്ശ-രസ-ഗംധ-വര്ണവാളും ജേ ഹോയ തേ മൂര്ത
കഹേവായ ഛേ, തേ ഭാവവാളും ഹോവാഥീ പുദ്ഗല മൂര്ത ഛേ, ജ്യാരേ ജീവദ്രവ്യ തോ അനുപചരിത അസദ്ഭൂത
വ്യവഹാരനയഥീ മൂര്ത ഛേ തോപണ ശുദ്ധനിശ്ചയനയഥീ അമൂര്ത ഛേ, അനേ ധര്മ, അധര്മ, ആകാശ അനേ കാള
ഏ ചാര ദ്രവ്യോ അമൂര്ത ഛേ.
(൪) ‘सपदेससपदेसं’ ലോകമാത്ര പ്രമാണ ജേടലാ അസംഖ്യാത പ്രദേശീ ജീവദ്രവ്യഥീ മാംഡീനേ
പംചാസ്തികായ നാമനാ പാംച ദ്രവ്യോ സപ്രദേശീ ഛേ, ജ്യാരേ കാളദ്രവ്യ തോ ബഹുപ്രദേശ ജേനും ലക്ഷണ ഛേ ഏവാ
കായത്വനോ അഭാവ ഹോവാഥീ അപ്രദേശ ഛേ.
(൫) ‘एय’ ദ്രവ്യാര്ഥികനയഥീ ധര്മ, അധര്മ അനേ ആകാശ ഏ ത്രണ ദ്രവ്യോ ഏക ഏക ഛേ, ജ്യാരേ
ജീവ, പുദ്ഗല അനേ കാള ഏ ത്രണ ദ്രവ്യോ അനേക ഛേ.
तो अमूर्तीक हैं, तथा जीवद्रव्य अनुपचरित – असद्भूतव्यवहारनयकर मूर्तिक भी कहा जाता है,
क्योंकि शरीरको धारण कर रहा है, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर अमूर्तीक ही है, लोकप्रमाण
असंख्यातप्रदेशी जीवद्रव्यको आदि लेकर पाँच द्रव्य पंचास्तिकाय हैं, वे सप्रदेशी हैं, और
कालद्रव्य बहुप्रदेश स्वभावकायपना न होनेसे अप्रदेशी है, धर्म, अधर्म, आकाश ये तीन द्रव्य
एक एक हैं, और जीव, पुद्गल, काल ये तीनों अनेक हैं । जीव तो अनंत हैं, पुद्गल अनंतानंत
हैं, काल असंख्यात हैं, सब द्रव्योंको अवकाश देनेमें समर्थ एक आकाश ही है, इसलिये आकाश
क्षेत्र कहा गया है, बाकी पाँच द्रव्य अक्षेत्री हैं, एक क्षेत्रसे दूसरे क्षेत्रमें गमन करना, वह चलन
हलनवती क्रिया कही गई है, यह क्रिया जीव पुद्गल दोनोंके ही है, और धर्म, अधर्म, आकाश,
काल ये चार द्रव्य निष्क्रिय हैं, जीवोंमें भी संसारी जीव हलन – चलनवाले हैं, इसलिये क्रियावंत
हैं, और सिद्धपरमेष्ठी निःक्रिय हैं, उनके हलन-चलन क्रिया नहीं है, द्रव्यार्थिकनयसे विचारा जावे
तो सभी द्रव्य नित्य हैं, अर्थपर्याय जो षट्गुणी हानिवृद्धिरूप स्वभावपर्याय है, उसकी अपेक्षा
सब ही अनित्य हैं, तो भी विभावव्यंजनपर्याय जीव और पुद्गल इन दोनोंकी है, इसलिये इन