Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൨൮ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൨൫൭
भवन्ति जीवपुद्गलकालद्रव्याणि पुनरनेकानि भवन्ति । ‘खेत्त’ सर्वद्रव्याणामवकाशदानसामर्थ्यात्
क्षेत्रमाकाशमेकं शेषपञ्चद्रव्याण्यक्षेत्राणि । ‘किरिया य’ क्षेत्रात्क्षेत्रान्तरगमनरूपा परिस्पन्दवती
चलनवती क्रिया सा विद्यते ययोस्तौ क्रियावन्तौ जीवपुद्गलौ धर्माधर्माकाशकालद्रव्याणि
पुनर्निष्क्रियाणि । ‘णिच्चं’ धर्माधर्माकाशकालद्रव्याणि यद्यप्यर्थपर्यायत्वेनानित्यानि तथापि
मुख्यवृत्त्या विभावव्यञ्जनपर्यायाभावात् नित्यानि द्रव्यार्थिकनयेन च, जीवपुद्गलद्रव्ये पुनर्यद्यपि
द्रव्यार्थिकनयापेक्षया नित्ये तथाप्यगुरुलघुपरिणति१रूपस्वभावपर्यायापेक्षया विभावव्यञ्जन-
पर्यायापेक्षया चानित्ये । ‘कारण’ पुद्गलधर्माधर्माकाशकालद्रव्याणि व्यवहारनयेन जीवस्य शरीर-
वाङ्मनःप्राणापानादिगतिस्थित्यवगाहवर्तनाकार्याणि कुर्वन्ति इति कारणानि भवन्ति, जीवद्रव्यं
(൬) ‘खेत्तखेत्त’ സര്വ ദ്രവ്യോനേ അവകാശ ദേവാനും സാമര്ഥ്യ ഹോവാഥീ ആകാശ ഏക ജ ക്ഷേത്ര ഛേ,
ജ്യാരേ ബാകീനാ പാംച ദ്രവ്യോ തോ അക്ഷേത്ര ഛേ.
(൭) ‘किरिया यकिरिया य’ ഏക ക്ഷേത്രഥീ ബീജാ ക്ഷേത്രമാം ഗമനരൂപ പരിസ്പംദവാളീ-ചലനവാളീ-ക്രിയാ
തേ ജേമനേ വര്തേ ഛേ ഏവാ ജീവ അനേ പുദ്ഗല ഏ ബേ ദ്രവ്യോ ക്രിയാവാന ഛേ, ജ്യാരേ ധര്മ, അധര്മ ആകാശ
അനേ കാള ഏ ചാര ദ്രവ്യോ തോ നിഷ്ക്രിയ ഛേ.
(൮) ‘णिच्चणिच्च’ ധര്മ, അധര്മ, ആകാശ അനേ കാള ഏ ചാര ദ്രവ്യോ ജോകേ അര്ഥപര്യായനീ
അപേക്ഷാഏ അനിത്യ ഛേ, തോപണ-മുഖ്യപണേ തേമനേ വിഭാവവ്യംജനപര്യായ നഹി ഹോവാഥീ ദ്രവ്യാര്ഥിക നയഥീ
നിത്യ ഛേ ജ്യാരേ ജീവപുദ്ഗലദ്രവ്യ തോ-ജോകേ ദ്രവ്യാര്ഥികനയനീ അപേക്ഷാഏ നിത്യ ഛേ തോപണ അഗുരു-
ലഘുപരിണതിരൂപ സ്വഭാവപര്യായനീ അപേക്ഷാഏ അനേ വിഭാവവ്യംജനപര്യായനീ അപേക്ഷാഏ അനിത്യ ഛേ.
(൯) ‘कारणकारण’ പുദ്ഗല, ധര്മ, അധര്മ, ആകാശ അനേ കാള ഏ പാംച ദ്രവ്യോ, വ്യവഹാര-
നയഥീ ശരീര, വാണീ, മന, ശ്വാസോച്ഛ്വാസ ആദിരൂപ, ഗതി, സ്ഥിതി, അവഗാഹന, വര്തനാരൂപ ജീവനാം
दोनोंको ही अनित्य कहा है, अन्य चार द्रव्य विभावके अभावसे नित्य ही हैं, इस कारण यह
निश्चयसे जानना कि चार नित्य हैं, दो अनित्य हैं, तथा द्रव्यकर सब ही नित्य हैं, कोई भी
द्रव्य विनश्वर नहीं है, जीवको पाँचों ही द्रव्य कारणरूप हैं, पुद्गल तो शरीरादिकका कारण
है, धर्म-अधर्मद्रव्य गति स्थितिके कारण हैं, आकाशद्रव्य अवकाश देनेका कारण है, और काल
वर्तनाका सहायी है । ये पाँचों द्रव्य जीवको कारण हैं, और जीव उनको कारण नहीं है । यद्यपि
जीवद्रव्य अन्य जीवोंको गुरु शिष्यादिरूप परस्पर उपकार करता है, तो भी पुद्गलादि पाँच
द्रव्योंको अकारण है, और ये पाँचों कारण हैं, शुद्ध पारिणामिक परमभावग्राहक
शुद्धद्रव्यार्थिकनयकर यह जीव यद्यपि बंध, मोक्ष, पुण्य, पापका कर्ता नहीं है, तो भी
अशुद्धनिश्चयनयकर शुभ-अशुभ उपयोगसे परिणत हुआ पुण्य-पापके बंधका कर्ता होता है, और
പാഠാന്തര : — रूप = स्वरूप