Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൨൬൮ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൩൩
झायंति ये केचन ध्यायन्ति ते पर ते एव नान्ये णियमें निश्चयेन । किंविशिष्टास्ते । परम-मुणि
परममुनयः लहु लघु शीघ्रं लहंति लभन्ते । किं लभन्ते । णिव्वाणु निर्वाणमिति । अत्राह
प्रभाकरभट्टः । अत्रोक्तं भवद्भिर्य एव शुद्धात्मध्यानं कुर्वन्ति त एव मोक्षं लभन्ते न चान्ये ।
चारित्रसारादौ पुनर्भणितं द्रव्यपरमाणुं भावपरमाणुं वा ध्यात्वा केवलज्ञानमुत्पादयन्तीत्यत्र विषये
अस्माकं संदेहोऽस्ति । अत्र श्रीयोगीन्द्रदेवाः परिहारमाहः । तत्र द्रव्यपरमाणुशब्देन द्रव्यसूक्ष्मत्वं
भावपरमाणुशब्देन भावसूक्ष्मत्वं ग्राह्यं न च पुद्गलद्रव्यपरमाणुः । तथा चोक्तं सर्वार्थ-
सिद्धिटिप्पणिके । द्रव्यपरमाणुशब्देन द्रव्यसूक्ष्मत्वं भावपरमाणुशब्देन भावसूक्ष्मत्वमिति । तद्यथा ।
द्रव्यमात्मद्रव्यं तस्य परमाणुशब्देन सूक्ष्मावस्था ग्राह्या । सा च रागादिविकल्पोपाधिरहिता तस्य
सूक्ष्मत्वं कथमिति चेत्, निर्विकल्पसमाधिविषयत्वेनेन्द्रियमनोविकल्पातीतत्वात् । भावशब्देन
ആദി ഗ്രംഥോമാം കഹ്യും ഛേ കേ ദ്രവ്യപരമാണു അനേ ഭാവപരമാണുനേ ധ്യാവീനേ കേവളജ്ഞാന ഉത്പന്ന കരേ ഛേ
തോ ആ വിഷയമാം മനേ സംദേഹ ഛേ.
അഹീം, ശ്രീ യോഗീന്ദ്രദേവ പരിഹാര കരേ ഛേ : — ത്യാം ‘ദ്രവ്യപരമാണു’, ശബ്ദഥീ ദ്രവ്യനും സൂക്ഷ്മപണും
അനേ ‘ഭാവപരമാണു’ ശബ്ദഥീ ഭാവനും സൂക്ഷ്മപണും സമജവും പണ പുദ്ഗലദ്രവ്യപരമാണു ന സമജവോ.
സര്വാര്ഥസിദ്ധിനീ ടീകാമാം പണ കഹ്യും ഛേ കേ ‘ദ്രവ്യപരമാണു’ ശബ്ദഥീ ദ്രവ്യനീ സൂക്ഷ്മതാ അനേ ‘ഭാവപരമാണു’
ശബ്ദഥീ ഭാവനീ സൂക്ഷ്മതാ സമജവീ. തേ ആ പ്രമാണേ – ദ്രവ്യ അര്ഥാത് ആത്മദ്രവ്യ സമജവും, തേനീ
‘പരമാണു’ ശബ്ദഥീ സൂക്ഷ്മ അവസ്ഥാ സമജവീ. തേ സൂക്ഷ്മ അവസ്ഥാ രാഗാദി വികല്പോനീ ഉപാധിഥീ രഹിത
ഛേ.
ശംകാ : — തേ സൂക്ഷ്മ കഈ രീതേ ഛേ?
തേനും സമാധാന : — നിര്വികല്പ സമാധിനോ വിഷയ ഹോവാഥീ അനേ ഇന്ദ്രിയ, മനനാ വികല്പഥീ
ग्रंथोंमें ऐसा कहा है, जो द्रव्यपरमाणु और भावपरमाणुका ध्यान करें वे केवलज्ञानको पाते हैं ।
इस विषयमें मुझको संदेह है । तब श्रीयोगीन्द्रदेव समाधान करते हैं — द्रव्यपरमाणुसे द्रव्यकी
सूक्ष्मता और भावपरमाणुसे भावकी सूक्ष्मता कही गई है । उसमें पुद्गल परमाणुका कथन नहीं
है । तत्त्वार्थसूत्रकी सर्वार्थसिद्धि टीकामें भी ऐसा ही कथन है, द्रव्यपरमाणुसे द्रव्यकी सूक्ष्मता
और भावपरमाणुसे भावकी सूक्ष्मता समझना, अन्य द्रव्यका कथन न लेना । यहाँ निज द्रव्य
तथा निज गुण पर्यायका ही कथन है, अन्य द्रव्यका प्रयोजन नहीं है । द्रव्य अर्थात् आत्मद्रव्य
उसकी सूक्ष्मता वह द्रव्यपरमाणु कहा जाता है । वह रागादि विकल्पकी उपाधिसे रहित है,
उसको सूक्ष्मपना कैसे हो सकता है ? ऐसा शिष्यने प्रश्न किया । उसका समाधान इस तरह
है — कि मन इन्द्रियोंके अगोचर होनेसे सूक्ष्म कहा जाता है, तथा भाव (स्वसंवेदनपरिणाम)