Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
അധികാര-൨ : ദോഹാ-൮൦ ]പരമാത്മപ്രകാശ: [ ൩൫൧
भुंजंतु वि इत्यादि । भुंजंतु वि भुञ्जानोऽपि । किम् । णिय-कम्म-फ लु निजकर्मफ लं
निजशुद्धात्मोपलम्भाभावेनोपार्जितं पूर्वं यत् शुभाशुभं कर्म तस्य फ लं जो यो जीवः तहिँ
तत्र कर्मानुभवप्रस्तावे राउ ण जाइ रागं न गच्छति वीतरागचिदानन्दैकस्वभावशुद्धात्मतत्त्व-
भावनोत्पन्नसुखामृततृप्तः सन् रागद्वेषौ न करोति सो स जीवः णवि बंधइ नैव बध्नाति ।
किं न बध्नाति । कम्मु ज्ञानावरणादि कर्म पुणु पुनरपि । येन कर्मबन्धाभावपरिणामेन किं
भवति । संचिउ जेण विलाइ पूर्वसंचितं कर्म येन वीतरागपरिणामेन विलयं विनाशं
गच्छतीति । अत्राह प्रभाकरभट्टः । कर्मोदयफ लं भुञ्जानोऽपि ज्ञानी कर्मणापि न बध्यते
इति सांख्यादयोऽपि वदन्ति तेषां किमिति दूषणं दीयते भवद्भिरिति । भगवानाह । ते
ഭാവാര്ഥ : — നിജകര്മഫളനേ-നിജശുദ്ധാത്മാനീ പ്രാപ്തിനാ അഭാവഥീ പൂര്വേ ഉപാര്ജേല
ശുഭാശുഭ കര്മനാ ഫളനേ-ഭോഗവതോ ഥകോ പണ ജേ ജീവ കര്മനാ അനുഭവമാം രാഗനേ പ്രാപ്ത
ഥതോ നഥീ-വീതരാഗ ചിദാനംദ ജ ജേനോ ഏക സ്വഭാവ ഛേ ഏവാ ശുദ്ധാത്മതത്ത്വനീ ഭാവനാഥീ
ഉത്പന്നസുഖാമൃതഥീ തൃപ്ത ഥതോ രാഗ-ദ്വേഷ കരതോ നഥീ – തേ ജീവ ഫരീ ജ്ഞാനാവരണാദി കര്മ
ബാംധതോ നഥീ, ജേ കര്മനാ അഭാവപരിണാമഥീ – വീതരാഗ പരിണാമഥീ – പൂര്വനാ സംചിത കര്മ
നാശ പാമേ ഛേ.
ആവും കഥന സാംഭളീനേ പ്രഭാകരഭട്ട പൂഛേ ഛേ കേ – ‘ ഹേ പ്രഭു! കര്മോദയനാ ഫളനേ
ഭോഗവതോ ഥകോ ജ്ഞാനീ കര്മഥീ പണ ബംധാതോ നഥീ’ ഏമ സാംഖ്യാദിഓ പണ കഹേ ഛേ തോ
ആപ തേമനേ ശാ മാടേ ദോഷ ആപോ ഛോ?
हुआ भी [तत्र ] उस फ लके भोगनेमें [यः ] जो जीव [रागं ] राग-द्वेषको [न याति ] नहीं प्राप्त
होता [सः ] वह [पुनः कर्म ] फि र कर्मको [नैव ] नहीं [बध्नाति ] बाँधता, [येन ] जिस
कर्मबंधाभाव परिणामसे [संचितं ] पहले बाँधे हुए कर्म भी [विलीयते ] नाश हो जाते हैं ।
भावार्थ : — निज शुद्धात्माके ज्ञानके अभावसे उपार्जन किये जो शुभ-अशुभ कर्म
उनके फ लको भोगता हुआ भी वीतराग चिदानंद परमस्वभावरूप शुद्धात्मतत्त्वकी भावनासे
उत्पन्न अतीन्द्रियसुखरूप अमृतसे तृप्त हुआ जो रागी-द्वेषी नहीं होता, वह जीव फि र ज्ञानावरणादि
कर्मोंको नहीं बाँधता है, और नये कर्मोंका बंधका अभाव होनेसे प्राचीन कर्मोंकी निर्जरा ही
होती है । यह संवरपूर्वक निर्जरा ही मोक्षका मूल है ? ऐसा कथन सुनकर प्रभाकरभट्टने प्रश्न
किया कि हे प्रभो, ‘‘कर्मके फ लको भोगता हुआ भी ज्ञानसे नहीं बँधता’’ ऐसा सांख्य आदिक
भी कहते हैं, उनको तुम दोष क्यों देते हो ? उसका समाधान श्रीगुरु करते हैं — हम तो
आत्मज्ञान संयुक्त ज्ञानी जीवोंकी अपेक्षासे कहते हैं, वे ज्ञानके प्रभावसे कर्म - फ ल भोगते हुए