Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൩൫൮ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൮൪
संवेदनरूपः स एव बोधो ग्राह्यो न चान्यः । तेनानुबोधेन विना शास्त्रे पठितेऽपि मूढो
भवतीति । अत्र यः कोऽपि परमात्मबोधजनकमल्पशास्त्रं ज्ञात्वापि वीतरागभावनां करोति
स सिद्धयतीति । तथा चोक्त म् — ‘‘वीरा वेरग्गपरा थोवं पि हु सिक्खिऊण सिज्झंति । ण
हु सिज्झंति विरागेण विणा पढिदेसु वि सव्वसत्थेसु ।।’’ परं किन्तु — ‘‘अक्खरडा जोयंतु
ठिउ अप्पि ण दिण्णउ चित्तु । कणविरउ पलालु जिमु पर संगहिउ बहुत्तु ।।’’ इत्यादि
पाठमात्रं गृहीत्वा परेषां बहुशास्त्रज्ञानिनां दूषणा न कर्तव्या । तैर्बहुश्रुतैरप्यन्येषा-
मल्पश्रुततपोधनानां दूषणा न कर्तव्या । कस्मादिति चेत् । दूषणे कृते सति परस्परं
ഉത്പന്ന ജേ വീതരാഗസ്വസംവേദനരൂപ ബോധ ഛേ തേ ജ ബോധ ഗ്രാഹ്യ ഛേ, പണ അന്യ (ബീജോ ബോധ)
നഹി. തേ അനുബോധ വിനാ (വീതരാഗ സ്വസംവേദനരൂപ ജ്ഞാന വിനാ) ശാസ്ത്ര ഭണ്യോ ഹോവാ ഛതാം പണ
മൂഢ ഛേ.
അഹീം, ജേ കോഈ പണ പരമാത്മബോധനാ ഉത്പന്ന കരനാര അല്പ ശാസ്ത്ര ജാണീനേ പണ
വീതരാഗ ഭാവനാ കരേ ഛേ തേ സിദ്ധ ഥായ ഛേ. കഹ്യും പണ ഛേ കേ — ‘‘वीरा वेरग्गपरा थोवं पि हु
सिक्खिऊण सिज्झंति । ण हु सिज्झंति विरागेण विणा पढिदेसु वि सव्वसत्थेसु’’ (അര്ഥ: — വൈരാഗ്യമാം
തത്പര വീരോ ഥോഡാക ശാസ്ത്രനേ ശീഖീനേ പണ ശുദ്ധ ഥായ ഛേ പണ സര്വ ശാസ്ത്രോ ഭണവാ ഛതാം പണ
ജീവ വൈരാഗ്യ വിനാ സിദ്ധി പാമതോ നഥീ) വളീ കഹ്യും ഛേ കേ ‘‘अक्खरडा जोयंतु ठिउ अप्पि ण दिण्णउ
चित्तु । कणविरउ पलालु जिमु पर संगहिउ बहुत्तु ।। (ദോഹാ പാഹുഡ ൮൪) (അര്ഥ: — ജേ ശാസ്ത്രോനാ
അക്ഷരോനേ ജ ജുഏ ഛേ പണ ചിത്തനേ പോതാനാ ആത്മാമാം സ്ഥിര കരതോ നഥീ തോ മാനോ കേ തേണേ
അനാജനാ കണോഥീ രഹിത ഘണും പരാള നിരര്ഥക സംഗ്രഹ കരവാ ജേവും കര്യും) ഇത്യാദി പാഠ മാത്ര ഗ്രഹീനേ
അനേ ബഹു ശാസ്ത്രനാ ജാണനാരാഓനേ ദോഷ ന ദേവോ. തേ ബഹുശ്രുതജ്ഞോഏ പണ അന്യ അല്പശ്രുതജ്ഞ
अध्यात्म - शास्त्रोंमें प्रशंसा की गयी है । इसलिये स्वसंवेदन ज्ञानके बिना शास्त्रोंके पढ़े हुए भी
मूर्ख हैं । और जो कोई परमात्मज्ञानके उत्पन्न करनेवाले (छोटे) थोड़े शास्त्रोंको भी जानकर
वीतराग स्वसंवेदनज्ञानकी भावना करते हैं, वे मुक्त हो जाते हैं । ऐसा ही कथन ग्रन्थोंमें
हरएक जगह कहा है, कि वैराग्यमें लगे हुए जो मोहशत्रुको जीतनेवाले हैं, वे थोड़े शास्त्रोंको
ही पढ़कर सुधर जाते हैं — मुक्त हो जाते हैं, और वैराग्यके बिना सब शास्त्रोंको पढ़ते हुए भी
मुक्त नहीं होते । यह निश्चय जानना परंतु यह कथन अपेक्षासे है । इस बहानेसे शास्त्र
पढ़नेका अभ्यास नहीं छोड़ना, और जो विशेष शास्त्रके पाठी हैं, उनको दूषण न देना । जो
शास्त्रके अक्षर बता रहा है, और आत्मामें चित्त नहीं लगाया वह ऐसे जानना कि जैसे किसीने
कण रहित बहुत भूसेका ढेर कर लिया हो, वह किसी कामका नहीं है । इत्यादि पीठिकामात्र
सुनकर जो विशेष शास्त्रज्ञ हैं, उनकी निंदा नहीं करनी, और जो बहुश्रुत हैं, उनको भी अल्प
शास्त्रज्ञोंकी निंदा नहीं करनी चाहिए । क्योंकि परके दोष ग्रहण करनेसे राग-द्वेषकी उत्पत्ति