Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൪൫൬ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൧൪൪
പ്രതിപക്ഷഭൂത മോഹനാ ബംധനഥീ ദ്രഢ ബാംധതോ ഹോവാഥീ ജേ അവിചള ഛേ ഏവോ അവിചള പാശ രച്യോ
ഛേ, ഏമാം സംദേഹ കരവാ യോഗ്യ നഥീ.
വിശുദ്ധജ്ഞാന, വിശുദ്ധ ദര്ശന ജേനോ സ്വഭാവ ഛേ ഏവാ പരമാത്മപദാര്ഥനീ ഭാവനാഥീ
പ്രതിപക്ഷഭൂത കഷായ-ഇന്ദ്രിയോ വഡേ മന വ്യാകുള ഥായ ഛേ, മനനീ ശുദ്ധി വിനാ ഗൃഹസ്ഥോനേ തപോധനനീ
മാഫക ശുദ്ധാത്മഭാവനാ കരവാനും ബനീ ശകതും നഥീ. വളീ, കഹ്യും പണ ഛേ കേ : —
‘‘कषायैरिन्द्रियैर्दुष्टैर्व्याकुलीक्रियते मनः । यतः कर्तुं न शक्येत भावना गृहमेधिभिः ।।’’ (അര്ഥ: —
ദുഷ്ട കഷായ അനേ ഇന്ദ്രിയോഥീ മന വ്യാകുള ബനേ ഛേ, തേഥീ ഗൃഹസ്ഥോ ആത്മഭാവനാ കരീ ശകതാ
നഥീ.) ।।൧൪൪.
ഹവേ, ഘരനും മമത്വ ഛോഡാവ്യാ പഛീ ദേഹനാ മമത്വനോ ത്യാഗ ദര്ശാവേ ഛേ (ദേഹനും മമത്വ ഛോഡാവേ
ഛേ.) : —
कृतान्तनाम्ना कर्मणा । कथंभूतः । अविचलु शुद्धात्मतत्त्वभावनाप्रतिपक्षभूतेन मोहबन्धनेना-
बद्धत्वादविचलः णिस्संदेहु संदेहो न कर्तव्य इति । अयमत्र भावार्थः । विशुद्धज्ञानदर्शन-
स्वभावपरमात्मपदार्थभावनाप्रतिपक्षभूतैः कषायेन्द्रियैः व्याकुलक्रियते मनः, मनःशुद्धयभावे
गृहस्थानां तपोधनवत् शुद्धात्मभावना कर्तुं नायातीति । तथा चोक्त म् — ‘‘कषायैरिन्द्रियै-
र्दुष्टैर्व्याकुलीक्रियते मनः । यतः कर्तुं न शक्येत भावना गृहमेधिभिः ।।’’ ।।१४४।।
अथ गृहममत्वत्यागानन्तरं देहममत्वत्यागं दर्शयति —
२७६) देहु वि जित्थु ण अप्पणउ तहिँ अप्पणउ किं अण्णु ।
पर-कारणि मण गुरुव तुहुँ सिव-संगमु अवगण्णु ।।१४५।।
यह घर मोहके बँधनसे अति दृढ़ बँधा हुआ है, इसमें संदेह नहीं है । यहाँ तात्पर्य ऐसा
है, कि शुद्धात्मज्ञान दर्शन शुद्ध भावरूप जो परमात्मपदार्थ उसकी भावनासे विमुख जो
विषय कषाय हैं, उनसे यह मन व्याकुल होता है । इसलिये मनका शुद्धिके बिना
गृहस्थके यतिकी तरह शुद्धात्माका ध्यान नहीं होता । इस कारण घर का त्याग करना
योग्य है, घरके बिना त्यागे मन शुद्ध नहीं होता । ऐसी दूसरी जगह भी कहा है, कि
कषायोंसे और इन दुष्ट इन्द्रियोंसे मन व्याकुल होता है, इसलिये गृहस्थ लोग आत्म –
भावना कर नहीं सकते ।।१४४।।
आगे घरकी ममता छुड़ाकर शरीरका ममत्व छुड़ाते हैं —