Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ശ്രീ ദിഗംബര ജൈന സ്വാധ്യായമംദിര ട്രസ്ട, സോനഗഢ - ൩൬൪൨൫൦
൪൭൦ ]യോഗീന്ദുദേവവിരചിത: [ അധികാര-൨ : ദോഹാ-൧൫൪
നദീഓഥീ സമുദ്ര തൃപ്ത ഥതോ നഥീേ, അതൃപ്തികര ഛേ ഏമ ജാണീനേ ഭോഗോനാ സുഖനേ ഛോഡീനേ അനേ
‘‘एदम्हि रदो णिच्चं संतुट्ठो होदि णिच्चमेदम्हि । एदेण होहि तित्तो होहदि तुह उत्तमं सुक्खं ।।’’ (ശ്രീ
സമയസാര ഗാഥാ ൨൦൬). (അര്ഥ: — ഹേ ഭവ്യ പ്രാണീ! തും ആത്മാമാം (ജ്ഞാനമാം) നിത്യ രത അര്ഥാത്
പ്രീതിവാളോ ഥാ, ആമാം നിത്യ സംതുഷ്ട ഥാ അനേ ആനാഥീ തൃപ്ത ഥാ; (ആമ കരവാഥീ) തനേ ഉത്തമ സുഖ
ഥശേ.) ഏ പ്രമാണേ ഗാഥാഥീ കഹേല ലക്ഷണവാളാ അധ്യാത്മസുഖമാം സ്ഥിത ഥഈനേ ഭാവനാ (ആത്മഭാവനാ)
കരവീ, ഏവും താത്പര്യ ഛേ. വളീ കഹ്യും പണ ഛേ കേ — ‘‘तिण क ट्ठेण व अग्गी लवणसमुद्दो णदीसहस्सेहिं ।
ण इमो जीवो सक्को तिप्पेदुं कामभोगेहिं ।।’’ (അര്ഥ: — ജേവീ രീതേ തൃണ, കാഷ്ഠ ആദി ഇന്ധനഥീ അഗ്നി
ശാംത ഥതോ നഥീ, ഹജാരോ നദീഓനാ പാണീഥീ ലവണസമുദ്ര ഛലകാതോ നഥീ തേവീ രീതേ ആ ജീവ
കാമഭോഗോഥീ തൃപ്ത ഥഈ ശകതോ നഥീ).
അധ്യാത്മശബ്ദനീ വ്യുത്പത്തി കരവാമാം ആവേ ഛേ — ‘‘മിഥ്യാത്വ, വിഷയ, കഷായാദി ബാഹ്യ
പദാര്ഥോനാ നിരാലംബപണേ (ആലംബന വിനാ) ആത്മാമാം അനുഷ്ഠാന (കരവും, ടകവും, പ്രവര്തവും) തേ അധ്യാത്മ
ഛേ. ൧൫൪.
ഹവേ, ജ്ഞാന ആത്മാനോ സ്വഭാവ ഛേ, ഏമ ദര്ശാവേ ഛേ : —
भोगसुखं त्यक्त्वा ‘‘एदम्हि रदो णिच्चं संतुट्ठो होदि णिच्चमेदम्हि । एदेण होहि तित्तो
होहदि तुह उत्तमं सुक्खं ।।’’ इति गाथाकथितलक्षणे अध्यात्मसुखे स्थित्वा च भावना
कर्तव्येति तात्पर्यम्् । तथा चोक्त म्् — ‘‘तिणकट्ठेण व अग्गी लवणसमुद्दो णदीसहस्सेहिं ।
ण इमो जीवो सक्को तिप्पेदुं कामभोगेहिं ।।’’ । अध्यात्मशब्दस्य व्युत्पत्तिः क्रियते —
मिथ्यात्वविषयकषायादिबहिर्द्रव्ये निरालम्बनत्वेनात्मन्यनुष्ठानमध्यात्मम् ।।१५४।।
अथात्मनो ज्ञानस्वभावं दर्शयति —
तृप्त नहीं होता है । ऐसा ही समयसारमें कहा है, कि हंस (जीव) तू इस आत्मस्वरूपमें ही
सदा लीन हो, और सदा इसीमें संतुष्ट हो । इसीसे तू तृप्त होगा और इसीसे ही तुझे उत्तम सुखकी
प्राप्ति होगी । इस कथनसे अध्यात्म – सुखमें ठहरकर निजस्वरूपकी भावना करनी चाहिये, और
कामभोगोंसे कभी तृप्ति नहीं हो सकती । ऐसा कहा भी है, कि जैसे तृण, काठ आदि ईंधनसे
अग्नि तृप्त नही होती और हजारों नदियोंसे लवणसमुद्र तृप्त नहीं होता, उसी तरह यह जीव काम
भोगोंसे तृप्त नहीं होता । इसलिये विषय – सुखोंको छोड़कर अध्यात्म – सुखका सेवन करना
चाहिये । अध्यात्म – शब्दका शब्दार्थ करते हैं — मिथ्यात्व विषय कषाय आदि बाह्य पदार्थोंका
अवलम्बन (सहारा) छोड़ना और आत्मामें तल्लीन होना वह अध्यात्म है ।।१५४।।
आगे आत्माका ज्ञानस्वभाव दिखलाते हैं —