Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ଶ୍ରୀ ଦିଗଂବର ଜୈନ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମଂଦିର ଟ୍ରସ୍ଟ, ସୋନଗଢ - ୩୬୪୨୫୦
ଅଧିକାର-୧ : ଦୋହା-୯୭ ]ପରମାତ୍ମପ୍ରକାଶ: [ ୧୬୧
लब्भइ यं परमात्मानं ध्यायमानानां परमपदं लभ्यते । केन १कारणभूतेन । एक्क – खणेण
एकक्षणेनान्तर्मुहूर्तेनापि । तथाहि । समस्तशुभाशुभसंकल्पविकल्परहितेन स्वशुद्धात्म-
तत्त्वध्यानेनान्तर्मुहूर्तेन मोक्षो लभ्यते तेन कारणेन तदेव निरन्तरं ध्यातव्यमिति । तथा चोक्तं
बृहदाराधनाशास्त्रे ।२षोडशतीर्थंकराणां एकक्षणे तीर्थकरोत्पत्तिवासरे प्रथमे श्रामण्यबोधसिद्धिः
अन्तर्मुहूर्तेन निर्वृत्ता । अत्राह शिष्यः । यद्यन्तर्मुहूर्तपरमात्मध्यानेन मोक्षो भवति तर्हि
इदानीमस्माकं तद्धयानं कुर्वाणानां किं न भवति । परिहारमाह । याद्रशं तेषां
प्रथमसंहननसहितानां शुक्लध्यानं भवति ताद्रशमिदानीं नास्तीति । तथा चोक्त म् — ‘‘अत्रेदानीं
निषेधन्ति शुक्लध्यानं जिनोत्तमाः । धर्मध्यानं पुनः प्राहुः श्रेणिभ्यां प्राग्विवर्तिनम् ।।’’ । अत्र
बृहदाराधना-शास्त्रमें कहा है । सोलह तीर्थंकरोंके एक ही समय तीर्थंकरोंके उत्पत्तिके दिन
पहले चारित्र ज्ञानकी सिद्धि हुई, फि र अंतर्मुहूर्तमें मोक्ष हो गया । यहाँ पर शिष्य प्रश्न करता
है कि यदि परमात्माके ध्यानसे अंतर्मुहूर्तमें मोक्ष होता है, तो इस समय ध्यान करनेवाले हम
लोगोंको क्यों नहीं होता ? उसका समाधान इस तरह है — कि जैसा निर्विकल्प शुक्लध्यान
वज्रवृषभनाराचसंहननवालोंको चौथे कालमें होता है, वैसा अब नहीं हो सकता । ऐसा ही दूसरे
ग्रंथोंमें कहा है — ‘‘अत्रेत्यादि’’ इसका अर्थ यह है, कि श्रीसर्वज्ञवीतरागदेव इस भरतक्षेत्रमें
इस पंचमकालमें शुक्लध्यानका निषेध करते हैं, इस समय धर्मध्यान हो सकता है, शुक्लध्यान
नहीं हो सकता । उपशमश्रेणी और क्षपकश्रेणी दोनों ही इस समय नहीं हैं, सातवाँ गुणस्थान
ଅନ୍ତର୍ମୁହୂର୍ତମାଂ ମୋକ୍ଷ ମଳେ ଛେ ତେଥୀ ତେ ଜ ନିରଂତର ଧ୍ଯାଵଵା ଯୋଗ୍ଯ ଛେ. ୨ବୃହଦାରାଧନା ଶାସ୍ତ୍ରମାଂ ପଣ
କହ୍ଯୁଂ ଛେ କେ : — ‘‘षोडशतीर्थंकराणां एकक्षणे तीर्थकरोत्पत्तिवासरे प्रथमे श्रामण्यबोधसिद्धिः अन्तर्मुहूर्तेन
निवृता ।(ଅର୍ଥ : — ୠଷଭନାଥଥୀ ମାଂଡୀନେ ଶାଂତିନାଥ ତୀର୍ଥଂକର ସୁଧୀ ସୋଳ ତୀର୍ଥଂକରୋନେ ଜେ ଦିଵସେ
ଦିଵ୍ଯଧ୍ଵନିନୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଥଈ ହତୀ ତେ ପ୍ରଥମ ଦିଵସେ ବହୁ ମୁନିଓନେ ଶ୍ରାମଣ୍ଯବୋଧସିଦ୍ଧି (ଚାରିତ୍ର ଅନେ
କେଵଳଜ୍ଞାନନୀ ସିଦ୍ଧି) ଏକ କ୍ଷଣେ-ଅନ୍ତର୍ମୁହୂର୍ତମାଂ-ଥଈ).
ଅହୀଂ, ଶିଷ୍ଯ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ ଛେ କେ – ଜୋ ପରମାତ୍ମାନା ଧ୍ଯାନଥୀ ଅନ୍ତର୍ମୁହୂର୍ତମାଂ ମୋକ୍ଷ ଥାଯ ଛେ ତୋ
ଅତ୍ଯାରେ ତେନୁଂ ଧ୍ଯାନ କରନାରା ଅମନେ କେମ ମୋକ୍ଷ ଥତୋ ନଥୀ?
ତେନୁଂ ସମାଧାନ : — ପ୍ରଥମ ସଂହନନଵାଳାନେ (ଵଜ୍ରଵୃଷଭନାରାଚସଂହନନଵାଳା ଜୀଵୋନେ) ଜେଵୁଂ
ଶୁକ୍ଲଧ୍ଯାନ ଥାଯ ଛେ ତେଵୁଂ ଶୁକ୍ଲଧ୍ଯାନ ଅତ୍ଯାରେ ଥତୁଂ ନଥୀ, (ଶ୍ରୀ ରାମସେନକୃତ ତତ୍ତ୍ଵାନୁଶାସନ ଗାଥା
୮୩ମାଂ) କହ୍ଯୁଂ ପଣ ଛେ କେ ‘‘अत्रेदानीं निषेधन्ति शुक्लध्यानं जिनोत्तमाः । धर्मध्यानं पुनः प्राहुः श्रेणिभ्यां
प्राग्विवर्तिनाम् ।।’’ଅର୍ଥ: — ସର୍ଵଜ୍ଞଵୀତରାଗଜିନଵରଦେଵେ ଆ ଭରତକ୍ଷେତ୍ରମାଂ ଅତ୍ଯାରେ (ଆ ପଂଚମକାଳମାଂ)
୧. ପାଠାନ୍ତର : — कारणभूतेन=करणभूतेन
୨. ଆ ଗାଥା ସଂସ୍କୃତ ଟୀକାଵାଳୀ ଭଗଵତୀ ଆରାଧନାମାଂ ପାନ ୧୭୭୧, ଗାଥା ୨୨୨୮ମାଂ ଛେ.