Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
नैवात्मस्वभावं लभन्ते इति । तद्यथा — ज्ञानावरणादिभेदेन कर्माण्यष्टावेव भवन्ति यैर्झंपिताः
सन्तो जीवाः सम्यक्त्वाद्यष्टविधस्वकीयस्वभावं न लभन्ते । तथा हि — ‘‘सम्मत्तणाण-
दंसणवीरियसुहुमं तहेव अवगहणं । अगुरुगलहुगं अव्वाबाहं अट्ठगुणा हुंति सिद्धाणं ।।’’
शुद्धात्मादिपदार्थविषये विपरीताभिनिवेशरहितः परिणामः क्षायिकसम्यक्त्वमिति भण्यते ।
जगत्रयकालत्रयवर्तिपदार्थयुगपद्विशेषपरिच्छित्तिरूपं केवलज्ञानं भण्यते तत्रैव सामान्यपरिच्छित्तिरूपं
केवलदर्शनं भण्यते । तत्रैव केवलज्ञानविषये अनन्तपरिच्छित्तिशक्ति रूपमनन्तवीर्यं भण्यते ।
अतीन्द्रियज्ञानविषयं सूक्ष्मत्वं भण्यते । एकजीवावगाहप्रदेशे अनन्तजीवावगाहदानसामर्थ्य-
ਸਮ੍ਯਕਤ੍ਵਾਦਿ ਅਸ਼੍ਟਵਿਧ ਸ੍ਵਕੀਯ ਸ੍ਵਭਾਵਨੇ ਪਾਮਤਾ ਨਥੀ. ਹਵੇ ਆਠ ਗੁਣੋ ਕਹੇ ਛੇ —
‘‘सम्मत्तणाणदंसणवीरियसुहमं तहेव अवगहणं । अगुरुगलहुगं अव्वाबाहं अट्ठगुणा हुंति सिद्धाणं’’
(ਕੁਂਦਕੁਂਦਾਚਾਰ੍ਯਦੇਵ ਵਿਰਚਿਤ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰੁਤ ਸਿਦ੍ਧਭਕ੍ਤਿ. ੨੦)
ਅਰ੍ਥ : — ਸਮ੍ਯਕਤ੍ਵ, ਜ੍ਞਾਨ, ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਵੀਰ੍ਯ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਤਥਾ ਅਵਗਾਹਨ, ਅਗੁਰੁਲਘੁ, ਅਵ੍ਯਾਬਾਧ
ਏ ਆਠ ਗੁਣੋ ਸਿਦ੍ਧੋਨੇ ਹੋਯ ਛੇ.
(੧) ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਦਿ ਪਦਾਰ੍ਥੋਮਾਂ ਵਿਪਰੀਤ ਅਭਿਨਿਵੇਸ਼ ਰਹਿਤ ਪਰਿਣਾਮ ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਾਯਿਕ ਸਮ੍ਯਕਤ੍ਵ ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ.
(੨) ਤ੍ਰਣ ਲੋਕ ਅਨੇ ਤ੍ਰਣ ਕਾਲ਼ਵਰ੍ਤੀ ਪਦਾਰ੍ਥੋਨੀ ਯੁਗਪਤ੍ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਪਰਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰੂਪ ਕੇਵਲ਼ਜ੍ਞਾਨ ਕਹੇਵਾਯ
ਛੇ.
(੩) ਤ੍ਰਣ ਲੋਕ ਅਨੇ ਤ੍ਰਣ ਕਾਲ਼ਵਰ੍ਤੀ ਪਦਾਰ੍ਥੋਨੀ ਯੁਗਪਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਰੂਪ ਕੇਵਲ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਹੇਵਾਯ
ਛੇ.
(੪) ਤੇ ਕੇਵਲ਼ਜ੍ਞਾਨਨੀ ਅਨਂਤ ਪਰਿਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪ ਅਨਂਤਵੀਰ੍ਯ ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ.
(੫) ਅਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜ੍ਞਾਨਨੋ ਵਿਸ਼ਯ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵ ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ.
(੬) ਏਕ ਜੀਵਨਾ ਅਵਗਾਹਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋਮਾਂ ਅਨਂਤ ਜੀਵੋਨੇ ਅਵਗਾਹ ਦੇਵਾਨੁਂ ਜੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯ ਤੇ ਅਵਗਾਹਨਤ੍ਵ
ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ.
भावार्थ : — अब उन्हीं आठ गुणोंका व्याख्यान करते हैं ‘‘सम्मत्त’’ इत्यादि — इसका
अर्थ ऐसा है, कि शुद्ध आत्मादि पदार्थोंमें विपरीत श्रद्धान रहित जो परिणाम उसको
क्षायिकसम्यक्त्व कहते हैं, तीन लोक तीन कालके पदार्थोंको एक ही समयमें विशेषरूप
सबको जानें, वह केवलज्ञान है, सब पदार्थोंको केवलदृष्टिसे एक ही समयमें देखे, वह
केवलदर्शन है । उसी केवलज्ञानमें अनंतज्ञायक (जाननेकी) शक्ति वह अनंतवीर्य है,
अतीन्द्रियज्ञानसे अमूर्तिक सूक्ष्म पदार्थोंको जानना, आप चार ज्ञानके धारियोंसे न जाना जावे
वह सूक्ष्मत्व हैं, एक जीवके अवगाह क्षेत्रमें (जगहमें) अनंते जीव समा जावें, ऐसी अवकाश
੧੦੮ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੧ : ਦੋਹਾ-੬੧