Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੧੫੦ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੧ : ਦੋਹਾ-੯੨
आत्मा पण्डितः मूर्खः नैव नैव ईश्वरः नैव निःस्वः ।
तरुणः वृद्धः बालः नैव अन्यः अपि कर्मविशेषः ।।९१।।
अप्पा पंडिउ मुक्खु णवि णवि ईसरु णवि णीसु तरुणउ बूढउ बालु णवि आत्मा
पण्डितो न भवति मूर्खो नैव ईश्वरः समर्थो नैव निःस्वो दरिद्रः तरुणो वृद्धो बालोऽपि नैव ।
पण्डितादिस्वरूपं यद्यात्मस्वभावो न भवति तर्हि किं भवति । अण्णु वि कम्मविसेसु अन्य एव
कर्मजनितोऽयं विभावपर्यायविशेष इति । तद्यथा । पण्डितादिसंबन्धान् यद्यपि व्यवहारनयेन
जीवस्वभावान् तथापि शुद्धनिश्चयनयेन शुद्धात्मद्रव्याद्भिन्नान् सर्वप्रकारेण हेयभूतान्
वीतरागस्वसंवेदनज्ञानभावनारहितोऽपि बहिरात्मा स्वस्मिन्नियोजयति तानेव पण्डितादि-
विभावपर्यायांस्तद्विपरीतो योऽसौ चान्तरात्मा परस्मिन् कर्माणि नियोजयतीति तात्पर्यार्थः ।।९१।।
अथ —
९२) पुण्णु वि पाउ वि कालु णहु धम्माधम्मु वि काउ ।
एक्कु वि अप्पा होइ णवि मेल्लिवि चेयण – भाउ ।।९२।।
भावार्थ : — यद्यपि शरीरके सम्बन्धसे पंडित वगैरह भेद व्यवहारनयसे जीवके कहे
जाते हैं, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर शुद्धात्मद्रव्यसे भिन्न हैं, और सर्वथा त्यागने योग्य हैं । इन
भेदोंको वीतरागस्वसंवेदनज्ञानकी भावनासे रहित मिथ्यादृष्टि जीव अपने जानता है, और इन्हींको
पंडितादि विभावपर्यायोंको अज्ञानसे रहित सम्यग्दृष्टि जीव अपनेसे जुदे कर्मजनित जानता
है ।।९१।।
आगे आत्माका चेतनभाव वर्णन करते हैं —
ਜੋ ਪਂਡਿਤਾਦਿਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾਨੋ ਸ੍ਵਭਾਵ ਨਥੀ ਤੋ ਤੇ ਸ਼ੁਂ ਛੇ? [अन्यः अपि कर्म विशेषः]
ਪਂਡਿਤਾਦਿ ਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾਥੀ ਭਿਨ੍ਨ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੇ – ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਜਨਿਤ ਵਿਭਾਵ ਪਰ੍ਯਾਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਛੇ.
ਭਾਵਾਰ੍ਥ: — ਵੀਤਰਾਗਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਰੂਪ ਜ੍ਞਾਨਨੀ ਭਾਵਨਾਥੀ ਰਹਿਤ ਏਵੋ ਬਹਿਰਾਤ੍ਮਾ,
ਪਂਡਿਤਾਦਿ ਸਂਬਂਧੋ ਜੋ ਕੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਜੀਵਨਾ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਛੇ ਤੋਪਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯਥੀ ਭਿਨ੍ਨ ਅਨੇ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇ ਹੇਯਭੂਤ ਛੇ ਤੇਮਨੇ ਪੋਤਾਮਾਂ ਯੋਜੇ ਛੇ – ਜੋਡੇ ਛੇ ਅਨੇ ਤੇਨਾਥੀ
ਵਿਪਰੀਤ ਜੇ ਅਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਾ ਛੇ ਤੇ, ਤੇ ਜ ਪਂਡਿਤਾਦਿ ਵਿਭਾਵਪਰ੍ਯਾਯੋਨੇ ਪਰ ਏਵਾ ਕਰ੍ਮਮਾਂ ਯੋਜੇ ਛੇ.
(ਤੇਮਨੇ ਪੋਤਾਥੀ ਜੁਦਾ ਕਰ੍ਮਜਨਿਤ ਜਾਣੇ ਛੇ.) ਏ ਤਾਤ੍ਪਯਾਰ੍ਥ ਛੇ. ੯੧.
ਹਵੇ (ਆਤ੍ਮਾਨਾ ਚੇਤਨਭਾਵਨੁਂ ਵਰ੍ਣਨ ਕਰੇ ਛੇ) : —