Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
आत्मना कृत्वा पश्यति निर्विकल्परूपेणावलोक यति । अथवा तत्त्वार्थश्रद्धानापेक्षया चलमलिनागाढ-
परिहारेण शुद्धात्मैवोपादेय इति रुचिरूपेण निश्चिनोति न केवलं निश्चिनोति वीतरागस्वसंवेदन-
लक्षणाभेदज्ञानेन जानाति परिच्छिनत्ति । न केवलं परिच्छिनत्ति । अनुचरति रागादिसमस्त-
विकल्पत्यागेन तत्रैव निजस्वरूपे स्थिरीभवतीति स निश्चयरत्नत्रयपरिणतः पुरुष एव
निश्चयमोक्षमार्गो भवतीति । अत्राह प्रभाकरभट्टः । तत्त्वार्थश्रद्धानरुचिरूपं सम्यग्दर्शनं मोक्षमार्गो
भवति नास्ति दोषः, पश्यति निर्विकल्परूपेणावलोकयति इत्येवं यदुक्तं तत्सत्तावलोकदर्शनं कथं
मोक्षमार्गो भवति यदि भवति चेत्तर्हि तत्सत्तावलोकदर्शनमभव्यानामपि विद्यते तेषामपि मोक्षो
१
भवति स चागमविरोधः इति । परिहारमाह । तेषां निर्विकल्पसत्तावलोकदर्शनं बहिर्विषये विद्यते
न चाभ्यन्तरशुद्धात्मतत्त्वविषये । कस्मादिति चेत् । तेषामभव्यानां मिथ्यात्वादिसप्त-
प्रकृत्युपशमक्षयोपशमक्षयाभावात् शुद्धात्मोपादेय इति रुचिरूपं सम्यग्दर्शनमेव नास्ति
प्रश्न किया कि हे प्रभो; तत्त्वार्थश्रद्धान रुचिरूप सम्यग्दर्शन वह मोक्षका मार्ग है, इसमें तो दोष
नहीं और तुमने कहा कि जो देखे वह दर्शन, जानें वह ज्ञान, और आचरण करे वह चारित्र
है । सो यह देखनेरूप दर्शन कैसे मोक्षका मार्ग हो सकता है ? और जो कभी देखनेका नाम
दर्शन कहो तो देखना अभव्यको भी होता है, उसके मोक्ष – मार्ग तो नहीं माना है ? यदि
अभव्यके मोक्ष – मार्ग होवे, तो आगमसे विरोध आवे । आगममें तो यह निश्चय है कि
अभव्यको मोक्ष नहीं होता । उसका समाधान यह है कि अभव्योंके देखनेरूप जो दर्शन है,
वह बाह्यपदार्थोंका है, अंतरंग शुद्धात्मतत्त्वका दर्शन तो अभव्योंके नहीं होता, उसके मिथ्यात्व
आदि सात प्रकृतियोंका उपशम क्षयोपशम क्षय नहीं है, तथा शुद्धात्मा ही उपादेय है, ऐसी
ਏਵੁਂ ਕਥਨ ਸਾਂਭਲ਼ੀਨੇ ਅਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਕਰਭਟ੍ਟ ਪੂਛੇ ਛੇ ਕੇ-ਹੇ ਪ੍ਰਭੁ! ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨਰੁਚਿਰੂਪ
ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਛੇ, ਏਮਾਂ ਤੋ ਦੋਸ਼ ਨਥੀ. (ਏ ਤੋ ਬਰਾਬਰ ਛੇ.) ਪਣ ‘ਦੇਖੇ ਛੇ-ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਰੂਪੇ
ਅਵਲੋਕੇ ਛੇ ਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨ’ ਏ ਪ੍ਰਮਾਣੇ ਆਪੇ ਜੇ ਕਹ੍ਯੁਂ ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਵਲੋਕਨਰੂਪ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕੇਵੀ ਰੀਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨੁਂ ਕਾਰਣ
ਥਾਯ? ਜੋ ਆਪ ਕਹੇਸ਼ੋ ਕੇ ਤੇਵੁਂ ਦੇਖਵਾਰੂਪ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਨੁਂ ਕਾਰਣ ਥਾਯ ਤੋ ਤੇ ਸਤ੍ਤਾਵਲੋਕਨਦਰ੍ਸ਼ਨ
ਅਭਵ੍ਯੋਨੇ ਪਣ ਵਰ੍ਤੇ ਛੇ, ਤੋ ਤੇਮਨੋ ਪਣ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਥਾਯ. ਪਣ ਅਭਵ੍ਯਨੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਥਾਯ ਤੋ ਆਗਮਨੋ
ਵਿਰੋਧ ਆਵੇ ਛੇ.
ਤੇਨੋ ਪਰਿਹਾਰ: — ਅਭਵ੍ਯੋਨੇ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਸਤ੍ਤਾਵਲੋਕਨਦਰ੍ਸ਼ਨ ਬਹਾਰਨਾ ਵਿਸ਼ਯਮਾਂ ਵਰ੍ਤੇ ਛੇ, ਪਣ
ਅਂਤਰਂਗ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਨਾ ਵਿਸ਼ਯਮਾਂ ਵਰ੍ਤਤੁਂ ਨਥੀ, (ਅਭਵ੍ਯੋਨੇ ਜੇ ਦੇਖਵਾਰੂਪ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਛੇ ਤੇ ਬਾਹ੍ਯਪਦਾਰ੍ਥੋਨੁਂ
ਛੇ, ਅਂਤਰਂਗ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਨੁਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨ ਤੋ ਅਭਵ੍ਯੋਨੇ ਹੋਤੁਂ ਨਥੀ.) ਤਮੇ ਕਹੇਸ਼ੋ ਕੇ ਕੇਮ? ਤੋ ਤੇਨੁਂ
ਸਮਾਧਾਨ: — ਤੇ ਅਭਵ੍ਯੋਨੇ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਾਦਿ ਸਾਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਨੋ ਉਪਸ਼ਮ, ਕ੍ਸ਼ਯੋਪਸ਼ਮ ਅਨੇ ਕ੍ਸ਼ਯਨੋ ਅਭਾਵ
੧ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰ : — भवति=भवतु
੨੨੨ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੩