Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
पोग्गलु धम्माहम्मु णहु पुद्गलधर्माधर्मनभांसि कथंभूतानि तानि कालें सहिया कालद्रव्येण
सहितानि । पुनरपि कथंभूतानि । भिण्ण स्वकीयस्वकीयलक्षणेन परस्परं भिन्नानि इति । तथाहि ।
द्विधा सम्यक्त्वं भण्यते सरागवीतरागभेदेन । सरागसम्यक्त्वलक्षणं कथ्यते । प्रशम-
संवेगानुकम्पास्तिक्याभिव्यक्ति लक्षणं सरागसम्यक्त्वं भण्यते, तदेव व्यवहारसम्यक्त्वमिति तस्य
विषयभूतानि षड्द्रव्याणीति । वीतरागसम्यक्त्वं निजशुद्धात्मानुभूतिलक्षणं वीतरागचारित्राविनाभूतं
तदेव निश्चयसम्यक्त्वमिति । अत्राह प्रभाकरभट्टः । निजशुद्धात्मैवोपादेय इति रुचिरूपं
निश्चयसम्यक्त्वं भवतीति बहुधा व्याख्यातं पूर्वं भवद्भिः, इदानीं पुनः वीतरागचारित्राविनाभूतं
निश्चयसम्यक्त्वं व्याख्यातमिति पूर्वापरविरोधः कस्मादिति चेत् । निजशुद्धात्मैवोपादेय इति
रुचिरूपं निश्चयसम्यक्त्वं गृहस्थावस्थायां तिर्थंकरपरमदेवभरतसगररामपाण्डवादीनां विद्यते, न च
जगतसे अरुचि, अनुकंपा परजीवोंको दुःखी देखकर दया भाव और आस्तिक्य अर्थात् देव-गुरु-
धर्मकी तथा छह द्रव्योंकी श्रद्धा इन चारोंका होना वह व्यवहारसम्यक्त्वरूप सरागसम्यक्त्व है,
और वीतरागसम्यक्त्व जो निश्चयसम्यक्त्व वह निजशुद्धात्मानुभूतिरूप वीतरागचारित्रसे तन्मयी
है । यह कथन सुनकर प्रभाकरभट्टने प्रश्न किया । हे प्रभो, निज शुद्धात्मा ही उपादेय है, ऐसी
रुचिरूप निश्चयसम्यक्त्वका कथन पहले तुमने अनेक बार किया, फि र अब वीतरागचारित्रसे
तन्मयी निश्चयसम्यक्त्व है, वह व्याख्यान करते हैं, सो यह तो पूर्वापर विरोध है । क्योंकि जो
निज शुद्धात्मा ही उपादेय हैं, ऐसी रुचिरूप निश्चयसम्यक्त्व तो गृहस्थमें तीर्थंकर परमदेव भरत
चक्रवर्ती और राम, पांडवादि बड़े – बड़े पुरुषोंके रहता है, लेकिन उनके वीतरागचारित्र नहीं है ।
ਆਕਾਸ਼, ਕਾਲ਼ਸਹਿਤ ਪਾਂਚਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਅਚੇਤਨ ਛੇ; ਏਮ ਤੁਂ ਜਾਣ.
ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਬੇ ਪ੍ਰਕਾਰਨੁਂ ਛੇ, ਏਕ ਸਰਾਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ, ਬੀਜੁਂ ਵੀਤਰਾਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ.
ਸਰਾਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਨੁਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕਹੇਵਾਮਾਂ ਆਵੇ ਛੇ. ਪ੍ਰਸ਼ਮ, ਸਂਵੇਗ, ਅਨੁਕਂਪਾ ਅਨੇ ਆਸ੍ਤਿਕ੍ਯਨੀ
ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸ਼ਣਵਾਲ਼ੁਂ ਸਰਾਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਛੇ, ਤੇ ਜ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਛੇ. ਤੇਨਾਂ ਵਿਸ਼ਯਭੂਤ ਛ
ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਛੇ. ਵੀਤਰਾਗ ਚਾਰਿਤ੍ਰਨੀ ਸਾਥੇ ਅਵਿਨਾਭਾਵੀ, ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੀ ਅਨੁਭੂਤਿਸ੍ਵਰੂਪ ਵੀਤਰਾਗ-
ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਛੇ ਤੇ ਜ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਛੇ.
ਆ ਕਥਨ ਸਾਂਭਲ਼ੀਨੇ ਅਹੀਂ ਪ੍ਰਭਾਕਰਭਟ੍ਟ ਪੂਛੇ ਛੇ ਕੇ ਹੇ ਪ੍ਰਭੁ! ‘ਏਕ ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ ਜ
ਉਪਾਦੇਯ ਛੇ’ ਏਵੀ ਰੁਚਿਰੂਪ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਛੇ ਏਮ ਆਪੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਅਨੇਕਵਾਰ ਕਹ੍ਯੁਂ ਛੇ ਅਨੇ ਅਹੀਂ
ਆਪ ਵੀਤਰਾਗਚਾਰਿਤ੍ਰਨੀ ਸਾਥੇ ਅਵਿਨਾਭੂਤ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਹੋਯ ਛੇ ਏਮ ਆਪੇ ਕਹ੍ਯੁਂ, ਤੋ ਤੇਮਾਂ
ਪੂਰ੍ਵਾਪਰ ਵਿਰੋਧ ਆਵੇ ਛੇ. ਤੋ ਕੇਵੀ ਰੀਤੇ ਵਿਰੋਧ ਆਵੇ ਛੇ ਏਮ ਕਹੋ, ਤੋ ਤੇਨੁਂ ਕਾਰਣ ਆ ਛੇ ਕੇ
ਨਿਜਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ ਜ ਉਪਾਦੇਯ ਛੇ ਏਵੀ ਰੁਚਿਰੂਪ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਗ੍ਰੁਹਸ੍ਥਾਵਸ੍ਥਾਮਾਂ ਤੀਰ੍ਥਂਕਰ ਪਰਮਦੇਵ,
ਭਰਤਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ, ਸਗਰਚਕ੍ਰਵਰ੍ਤੀ, ਰਾਮ, ਪਾਂਡਵ ਆਦਿ ਮਹਾਪੁਰੁਸ਼ੋਨੇ ਹੋਯ ਛੇ ਪਣ ਤੇਮਨੇ ਵੀਤਰਾਗਚਾਰਿਤ੍ਰ
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੭ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੨੩੧