Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
नयनपुटविघटनजलभाजनहस्तादिव्यापारदिनकरबिम्बगमनादिभिः पुद्गलपर्यायभूतैः क्रियाविशेषैः
समयादिकालपर्यायाः परिच्छिद्यन्ते, ते चाणुव्यतिक्रमणादयः तेषामेव समयादिकालपर्यायाणां
व्यक्ति निमित्तत्वेन बहिरङ्गसहकारिकारणभूता एव ज्ञातव्या न चोपादानकारणभूता घटोत्पत्तौ
कुम्भकारचक्रचीवरादिवत् । तस्माद् ज्ञायते तत्कालद्रव्यममूर्तमविनश्वरमस्तीति तस्य तत्पर्यायाः
समयनिमिषादय इति । अत्रेदं तु कालद्रव्यं सर्वप्रकारोपादेयभूतात् शुद्धबुद्धैकस्वभावाज्जीव-
द्रव्याद्भिन्नत्वाद्धेयमिति तात्पर्यार्थः ।।२१।।
अथजीवपुद्गलकालद्रव्याणि मुक्त्वा शेषधर्माधर्माकाशान्येकद्रव्याणीति निरूपयति —
१४८) जीउ वि पुग्गलु कालु जिय ए मेल्लेविणु दव्व ।
इयर अखंड वियाणि तुहुँ अप्प-पएसहिँ सव्व ।।२२।।
होते हैं, वैसे समयादिक मूर्तीक नहीं हैं । इसलिये अमूर्तद्रव्य जो काल उसकी पर्याय हैं, द्रव्य
नहीं हैं, कालद्रव्य अणुरूप अमूर्तीक अविनश्वर है, और समयादिक पर्याय अमूर्तीक है, परंतु
विनश्वर हैं, अविनश्वरपना द्रव्यमें ही है, पर्यायमें नहीं है, यह निश्चयसे जानना । इसलिये
समयादिकको कालद्रव्यकी पर्याय ही कहना चाहिये, पुद्गलकी पर्याय नहीं हैं, पुद्गलपर्याय
मूर्तीक है । सर्वथा उपादेय शुद्ध-बुद्ध केवलस्वभाव जो जीव उससे भिन्न कालद्रव्य है, इसलिये
हेय है, यह सारांश हुआ ।।२१।।
आगे जीव, पुद्गल, काल ये तीन द्रव्य अनेक हैं, और धर्म, अधर्म, आकाश ये तीन
द्रव्य एक हैं, ऐसा कहते हैं । —
ਵਲ਼ੀ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰਮਾਣੁਨੁਂ ਮਂਦਗਤਿਥੀ ਗਮਨ, ਨਯਨਪੁਟਵਿਘਟਨ (ਆਂਖਨੋ ਪਲਕਾਰ),
ਜਲ਼ਭਾਜਨ ਤਥਾ ਹਸ੍ਤਾਦਿਨੋ ਵ੍ਯਾਪਾਰ, ਸੂਰ੍ਯਬਿਂਬਨੁਂ ਗਮਨ ਵਗੇਰੇ ਪੁਦ੍ਗਲਪਰ੍ਯਾਯਭੂਤ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਥੀ
ਸਮਯਾਦਿ ਕਾਲ਼ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਜਣਾਯ ਛੇ ਤੇ ਪਰਮਾਣੁਨਾ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮਾਦਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ੋਨੇ ਕਾਲ਼ਨਾ ਤੇ ਸਮਯਾਦਿ
ਪਰ੍ਯਾਯੋਨੀ ਜ ਪ੍ਰਗਟਤਾਨਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਪਣੇ ਮਾਤ੍ਰ ਬਹਿਰਂਗ ਸਹਕਾਰੀ ਕਾਰਣਭੂਤ ਜ ਜਾਣਵਾ, ਪਣ ਜੇਵੀ
ਰੀਤੇ ਘਡਾਨੀ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਂ ਕੁਂਭਾਰ, ਚਾਕਡੋ, ਚੀਵਰਾਦਿ ਉਪਾਦਾਨਕਾਰਣ ਨਥੀ ਤੇਵੀ ਰੀਤੇ ਤੇਮਨੇ
ਉਪਾਦਾਨਕਾਰਣਭੂਤ ਨ ਜਾਣਵਾ. ਮਾਟੇ ਜਣਾਯ ਛੇ ਕੇ ਤੇ ਕਾਲ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਮੂਰ੍ਤ ਅਨੇ ਅਵਿਨਸ਼੍ਵਰ ਛੇ. ਸਮਯ,
ਨਿਮਿਸ਼, ਆਦਿ ਕਾਲ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਾ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਛੇ.
ਅਹੀਂ, ਆ ਕਾਲ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਪਣ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੇ ਉਪਾਦੇਯਭੂਤ, ਸ਼ੁਦ੍ਧ, ਬੁਦ੍ਧ ਜ ਜੇਨੋ ਏਕ ਸ੍ਵਭਾਵ ਛੇ
ਏਵਾ ਜੀਵਦ੍ਰਵ੍ਯਥੀ ਭਿਨ੍ਨ ਹੋਵਾਥੀ, ਹੇਯ ਛੇ ਏਵੋ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਾਰ੍ਥ ਛੇ. ੨੧.
ਹਵੇ ਜੀਵ, ਪੁਦ੍ਗਲ ਅਨੇ ਕਾਲ਼ ਆ ਤ੍ਰਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਸਿਵਾਯਨਾ ਬਾਕੀਨਾ ਧਰ੍ਮ, ਅਧਰ੍ਮ ਅਨੇ ਆਕਾਸ਼
ਆ ਤ੍ਰਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਏਕ ਏਕ ਛੇ; ਏਮ ਕਹੇ ਛੇ : —
੨੪੦ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੨੨