Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
एक ऊ ँटनीके दूधके घड़ेमें शहदका घड़ा समा जाता है, अथवा एक भूमिघरमें ढोल, घण्टा
आदि बहुत बाजोंका शब्द अच्छी तरह समा जाता है, उसी तरह एक लोकाकाशमें विशिष्ट
अवगाहनशक्तिके योगसे अनंत जीव और अनन्तानन्त पुद्गल अवकाश पाते हैं, इसमें विरोध
नहीं है, और जीवोंमें परस्पर अवगाहनशक्ति है । ऐसा ही कथन परमागममें कहा है —
‘‘एगणिगोद’’ इत्यादि । इसका अर्थ ऐसा है कि एक निगोदिया जीवके शरीरमें जीवद्रव्यके
प्रमाणसे दिखलाये गये जितने सिद्ध हैं, उन सिद्धोंसे अनंत गुणे जीव एक निगोदियाके शरीरमें
हैं, और निगोदियाका शरीर अंगुलके असंख्यातवें भाग है, सो ऐसे सूक्ष्म शरीरमें अनंत जीव
समा जाते हैं, तो लोकाकाशमें समा जानेमें क्या अचंभा है ? अनंतानंत पुद्गल लोकाकाशमें
समा रहे हैं, उसकी ‘‘ओगाढ’’ इत्यादि गाथा है । उसका अर्थ यह है कि सब प्रकार सब
जगह यह लोक पुद्गल कायोंकर अवगाढ़गाढ़ भरा है, ये पुद्गल काय अनंत हैं; अनेक
प्रकारके भेदको धरते हैं, कोई सूक्ष्म हैं कोई बादर हैं । तात्पर्य यह है कि यद्यपि सब द्रव्य
(੩) ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਏਕ ਰਾਖਨਾ ਘਡਾਮਾਂ ਪਾਣੀਨੋ ਘਡੋ ਸਾਰੀ ਰੀਤੇ ਸਮਾਈ ਜਾਯ ਛੇ (ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਘਡਾ
ਜੇਟਲੀ ਰਾਖਮਾਂ ਘਡਾ ਜੇਟਲੁਂ ਪਾਣੀ ਪੂਰਤੁਂ ਸ਼ੋਸ਼ਾਈ ਜਾਯ ਛੇ) ਅਥਵਾ (੪) ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਏਕ ਊਂਟਣੀਨਾ
ਦੂਧਨਾ ਘਡਾਮਾਂ ਮਧਨੋ ਘਡੋ ਸਮਾਈ ਜਾਯ ਛੇ ਅਥਵਾ (੫) ਜੇਵੀ ਰੀਤੇ ਏਕ ਭੂਮਿਘਰਮਾਂ (ਭੋਂਯਰਾਮਾਂ)
ਢੋਲ, ਜਯਜਯਕਾਰ ਅਨੇ ਘਂਟ ਵਗੇਰੇਨਾ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਸਾਰੀ ਰੀਤੇ ਅਵਕਾਸ਼ ਪਾਮੇ ਛੇ ਤੇਵੀ ਰੀਤੇ ਏਕ
ਜ ਲੋਕਮਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਅਵਗਾਹਨਸ਼ਕ੍ਤਿਨੇ ਲੀਧੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤ ਅਨਂਤ ਸਂਖ੍ਯਾਵਾਲ਼ਾ ਜੀਵੋ ਅਨੇ ਅਨਂਤਾਨਂਤ
ਪੁਦ੍ਗਲੋ ਅਵਕਾਸ਼ ਪਾਮੇ ਛੇ, ਏਮਾਂ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਥੀ. ਪਰਮਾਗਮਮਾਂ (ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਮ੍ਮਟਸਾਰ ਜੀਵਕਾਂਡ ਗਾ.
੧੯੫ ਮਾਂ) ਜੀਵੋਨੀ ਅਵਗਾਹਨਸ਼ਕ੍ਤਿਨੁਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਪਣ ਕਹ੍ਯੁਂ ਛੇ ਕੇ ‘‘एगणिगोदसरीरे जीवा दव्वप्पमाणदो
दिट्ठा सिद्धे हिं अणंतगुणा सव्वेण वितीदकालेण ।।’’ (ਅਰ੍ਥ: — ਅਤੀਤਕਾਲ਼ਮਾਂ ਥਯੇਲਾ ਸਰ੍ਵ ਸਿਦ੍ਧੋਥੀ
ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਥੀ ਅਨਂਤਗੁਣਾ ਜੀਵੋ ਏਕ ਨਿਗੋਦਨਾ ਸ਼ਰੀਰਮਾਂ ਜੋਵਾਮਾਂ ਆਵ੍ਯਾ ਛੇ. ਵਲ਼ੀ ਪਂਚਾਸ੍ਤਿਕਾਯ
ਗਾ. ੬੪ ਮਾਂ) ਪੁਦ੍ਗਲੋਨੀ ਅਵਗਾਹਨਸ਼ਕ੍ਤਿਨੁਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਪਣ ਕਹ੍ਯੁਂ ਛੇ ਕੇ – ‘‘ओगाढ गाढणिचिदो पुग्गलकाएहिं
सव्वदो लोगो । सुहुमेहिं बादरेहिं य णंताणंतेहिं विविहेहिं ।।’’ (ਅਰ੍ਥ: — ਲੋਕ ਸਰ੍ਵਤ: ਵਿਵਿਧ ਪ੍ਰਕਾਰਨਾ,
ਅਨਂਤਾਨਂਤ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਤੇਮ ਜ ਬਾਦਰ ਪੁਦ੍ਗਲਕਾਯੋ (ਪੁਦ੍ਗਲਸ੍ਕਂਧੋ) ਵਡੇ [ਵਿਸ਼ਿਸ਼੍ਟ ਰੀਤੇ] ਅਵਗਾਹਾਈਨੇ ਗਾਢ
लभते । अथवा यथैकस्मिन् भूमिगृहे बहवोऽपि पटहजयघण्टादिशब्दाः सम्यगवकाशं लभन्ते,
तथैकस्मिन् लोके विशिष्टावगाहनशक्ति योगात् पूर्वोक्त ानन्तसंख्या जीवपुद्गला अवकाशं लभन्ते
नास्ति विरोधः इति । तथा चोक्तं जीवानामवगाहनशक्ति स्वरूपं परमागमे — ‘‘एगणिगोदसरीरे
जीवा दव्वप्पमाणदो दिट्ठा । सिद्धे हिं अणंतगुणा सव्वेण वितीदकालेण ।।’’ पुनस्तथोक्तं
पुद्गलानामवगाहनशक्ति स्वरूपम् — ‘‘ओगाढगाढणिचिदो पुग्गलकाएहिं सव्वदो लोगो । सुहुमेहिं
बादरेहिं य णंताणंतेहिं विविहेहिं ।।’’ । अयमत्र भावार्थः । यद्यप्येकावगाहेन तिष्ठन्ति तथापि
੨੫੦ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੨੫