Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੨੫੬ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੨੮
पुद्गलादिपञ्चद्रव्याणि पुनरजीवरूपाणि । ‘मुत्तं’ अमूर्तशुद्धात्मनो विलक्षणा स्पर्शरसगन्धवर्णवती
मूर्तिरुच्यते तद्भावान्मूर्तः पुद्गलः । जीवद्रव्यं पुनरनुपचरितासद्भूतव्यवहारेणमूर्तमपि
शुद्धनिश्चयनयेनामूर्तम् । धर्माधर्माकाशकालद्रव्याणि चामूर्तानि । ‘सपदेसं’ लोकमात्रप्रमिता-
संख्येयप्रदेशलक्षणं जीवद्रव्यमादि कृत्वा पञ्चद्रव्याणि पञ्चास्तिकायसंज्ञानि सप्रदेशानि कालद्रव्यं
पुनर्बहुप्रदेशलक्षणकायत्वाभावादप्रदेशम् । ‘एय’ द्रव्यार्थिकनयेन धर्माधर्माकाशद्रव्याण्येकानि
ਚੈਤਨ੍ਯ ਕਹੇਵਾਮਾਂ ਆਵੇ ਛੇ, ਤੇਨਾਥੀ ਜੇ ਜੀਵੇ ਛੇ ਤੇ ਜੀਵ ਛੇ, ਜ੍ਯਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਤੋ ਕਰ੍ਮੋਦਯਜਨਿਤ
ਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਵਰੂਪ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਣੋਥੀ ਜੇ ਜੀਵੇ ਛੇ, ਜੀਵਸ਼ੇ ਅਨੇ ਪੂਰ੍ਵੇ ਜੀਵਤੋ ਹਤੋ ਤੇ ਜੀਵ ਛੇ, ਅਨੇ ਪੁਦ੍ਗਲਾਦਿ
ਪਾਂਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਅਜੀਵਰੂਪ ਛੇ.
(੩) ‘मुत्तंमुत्तं’ ਅਮੂਰ੍ਤ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਥੀ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼-ਰਸ-ਗਂਧ-ਵਰ੍ਣਵਾਲ਼ੁਂ ਜੇ ਹੋਯ ਤੇ ਮੂਰ੍ਤ
ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ, ਤੇ ਭਾਵਵਾਲ਼ੁਂ ਹੋਵਾਥੀ ਪੁਦ੍ਗਲ ਮੂਰ੍ਤ ਛੇ, ਜ੍ਯਾਰੇ ਜੀਵਦ੍ਰਵ੍ਯ ਤੋ ਅਨੁਪਚਰਿਤ ਅਸਦ੍ਭੂਤ
ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਮੂਰ੍ਤ ਛੇ ਤੋਪਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਅਮੂਰ੍ਤ ਛੇ, ਅਨੇ ਧਰ੍ਮ, ਅਧਰ੍ਮ, ਆਕਾਸ਼ ਅਨੇ ਕਾਲ਼
ਏ ਚਾਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਅਮੂਰ੍ਤ ਛੇ.
(੪) ‘सपदेससपदेसं’ ਲੋਕਮਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਜੇਟਲਾ ਅਸਂਖ੍ਯਾਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਜੀਵਦ੍ਰਵ੍ਯਥੀ ਮਾਂਡੀਨੇ
ਪਂਚਾਸ੍ਤਿਕਾਯ ਨਾਮਨਾ ਪਾਂਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਸਪ੍ਰਦੇਸ਼ੀ ਛੇ, ਜ੍ਯਾਰੇ ਕਾਲ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਤੋ ਬਹੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਜੇਨੁਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਛੇ ਏਵਾ
ਕਾਯਤ੍ਵਨੋ ਅਭਾਵ ਹੋਵਾਥੀ ਅਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਛੇ.
(੫) ‘एय’ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕਨਯਥੀ ਧਰ੍ਮ, ਅਧਰ੍ਮ ਅਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਏ ਤ੍ਰਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਏਕ ਏਕ ਛੇ, ਜ੍ਯਾਰੇ
ਜੀਵ, ਪੁਦ੍ਗਲ ਅਨੇ ਕਾਲ਼ ਏ ਤ੍ਰਣ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਅਨੇਕ ਛੇ.
तो अमूर्तीक हैं, तथा जीवद्रव्य अनुपचरित – असद्भूतव्यवहारनयकर मूर्तिक भी कहा जाता है,
क्योंकि शरीरको धारण कर रहा है, तो भी शुद्धनिश्चयनयकर अमूर्तीक ही है, लोकप्रमाण
असंख्यातप्रदेशी जीवद्रव्यको आदि लेकर पाँच द्रव्य पंचास्तिकाय हैं, वे सप्रदेशी हैं, और
कालद्रव्य बहुप्रदेश स्वभावकायपना न होनेसे अप्रदेशी है, धर्म, अधर्म, आकाश ये तीन द्रव्य
एक एक हैं, और जीव, पुद्गल, काल ये तीनों अनेक हैं । जीव तो अनंत हैं, पुद्गल अनंतानंत
हैं, काल असंख्यात हैं, सब द्रव्योंको अवकाश देनेमें समर्थ एक आकाश ही है, इसलिये आकाश
क्षेत्र कहा गया है, बाकी पाँच द्रव्य अक्षेत्री हैं, एक क्षेत्रसे दूसरे क्षेत्रमें गमन करना, वह चलन
हलनवती क्रिया कही गई है, यह क्रिया जीव पुद्गल दोनोंके ही है, और धर्म, अधर्म, आकाश,
काल ये चार द्रव्य निष्क्रिय हैं, जीवोंमें भी संसारी जीव हलन – चलनवाले हैं, इसलिये क्रियावंत
हैं, और सिद्धपरमेष्ठी निःक्रिय हैं, उनके हलन-चलन क्रिया नहीं है, द्रव्यार्थिकनयसे विचारा जावे
तो सभी द्रव्य नित्य हैं, अर्थपर्याय जो षट्गुणी हानिवृद्धिरूप स्वभावपर्याय है, उसकी अपेक्षा
सब ही अनित्य हैं, तो भी विभावव्यंजनपर्याय जीव और पुद्गल इन दोनोंकी है, इसलिये इन