Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੨੮ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੨੫੯
च लोकव्याप्त्यपेक्षया जीवद्रव्यं तु पुनरेकैकजीवापेक्षया लोकपूरणावस्थां विहायासर्वगतंनाना-
जीवापेक्षया सर्वगतमेव भवतीति । पुद्गलद्रव्यं पुनर्लोकरूपमहास्कन्धापेक्षया सर्वगतं
शेषपुद्गलापेक्षया सर्वगतं न भवतीति । कालद्रव्यं पुनरेककालाणुद्रव्यापेक्षया सर्वगतं न भवति
लोकप्रदेशप्रमाणनानाकालाणुविवक्षया लोके सर्वगतं भवति । ‘इदरम्हि यपवेसो’ यद्यपि
सर्वद्रव्याणि व्यवहारेणैकक्षेत्रावगाहेनान्योन्यानुप्रवेशेन तिष्ठन्ति तथापि निश्चयनयेन
चेतनादिस्वकीयस्वकीयस्वरूपं न त्यजन्तीति । तथा चोक्त म् — ‘‘अण्णोण्णं पविसंता दिंता
ओगासमण्णमण्णस्स । मेलंता वि य णिच्चं सगसब्भावं ण विजहंति ।।’’ । इदमत्र तात्पर्यम् ।
ਜੀਵਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਕੇਵਲ਼ੀ ਸਮੁਦ੍ਘਾਤਮਾਂ ਲੋਕਪੂਰਣਨੀ ਅਵਸ੍ਥਾਨੇ ਛੋਡੀਨੇ ਅਸਰ੍ਵਗਤ ਛੇ, ਅਨੇਕ
ਜੀਵਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ, ਸਰ੍ਵਗਤ ਜ ਛੇ. ਵਲ਼ੀ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਲੋਕਰੂਪ ਮਹਾਸ੍ਕਂਧਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਸਰ੍ਵਗਤ
ਛੇ, ਬਾਕੀਨਾ ਪੁਦ੍ਗਲਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ ਸਰ੍ਵਗਤ ਨਥੀ, ਵਲ਼ੀ ਕਾਲ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਏਕ ਏਕ ਕਾਲ਼ਾਣੁਦ੍ਰਵ੍ਯਨੀ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ
ਸਰ੍ਵਗਤ ਨਥੀ, ਲੋਕਨਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੋ ਜੇਟਲਾ ਅਨੇਕ ਕਾਲ਼ਾਣੁਨੀ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਥੀ ਲੋਕਮਾਂ ਸਰ੍ਵਗਤ ਛੇ.
(੧੨) ‘इदरम्हि यपवेसोइदरम्हि यपवेसो’ ਜੋਕੇ ਸਰ੍ਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਏਕਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਵਗਾਹੇ-ਕਰੀਨੇ ਏਕ
ਬੀਜਾਮਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀਨੇ ਰਹੇ ਛੇ ਤੋਪਣ ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਚੇਤਨਾਦਿ ਪੋਤਪੋਤਾਨੁਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਛੋਡਤਾਂ ਨਥੀ. (ਸ਼੍ਰੀ
ਪਂਚਾਸ੍ਤਿਕਾਯ ਗਾਥਾ ੭ਮਾਂ) ਕਹ੍ਯੁਂ ਪਣ ਛੇ ਕੇ ‘‘अण्णोण्णं पविसंता दिंता ओगासमण्णस्स । मेलंता वि
य णिच्चं सगं सब्भावं ण विजहंति ।। (ਅਰ੍ਥ: — ਤੇਓ ( – ਛਏ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ) ਏਕ ਬੀਜਾਮਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ ਛੇ,
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯ ਅਵਕਾਸ਼ ਆਪੇ ਛੇ ਪਰਸ੍ਪਰ (ਕ੍ਸ਼ੀਰ ਨੀਰਵਤ੍) ਮਲ਼ੀ ਜਾਯ ਛੇ ਤੋਪਣ ਸਦਾ ਪੋਤਪੋਤਾਨਾ
ਸ੍ਵਭਾਵਨੇ ਛੋਡਤਾਂ ਨਥੀ.)
महास्कंधकी अपेक्षा सर्वगत है, अन्य पुद्गलकी अपेक्षा सर्वगत नहीं है, कालद्रव्य एक
कालाणुकी अपेक्षा तो एकप्रदेशगत है, सर्वगत नहीं है, और नाना कालाणुकी अपेक्षा
लोकाकाशके सब प्रदेशोंमें कालाणु है, इसलिये सब कालाणुओंकी अपेक्षा सर्वगत कह सकते
हैं । इस नयविवक्षासे सर्वगतपनेका व्याख्यान किया । और मुख्यवृत्तिसे विचारा जावे, तो
सर्वगतपना आकाशमें ही है, अथवा ज्ञानकी अपेक्षा जीवमें भी है, जीवका केवलज्ञान लोकालोक
व्यापक है, इसलिये सर्वगत कहा । ये सब द्रव्य यद्यपि व्यवहारनयकर एक क्षेत्रावगाही रहते
हैं, तो भी निश्चयनयकर अपने अपने स्वभावको नहीं छोड़ते, दूसरे द्रव्यमें जिनका प्रवेश नहीं
है, सभी द्रव्य निज निज स्वरूपमें हैं, पररूप नहीं हैं – कोई किसीका स्वभाव नहीं लेता । ऐसा
ही कथन श्रीपंचास्तिकायमें है । ‘‘अण्णोण्णं’’ इत्यादि । इसका अर्थ ऐसा है, कि यद्यपि ये छहों
द्रव्य परस्परमें प्रवेश करते हुए देखे जाते हैं, तो भी कोई किसीमें प्रवेश नहीं करता, यद्यपि
अन्यको अन्य अवकाश देता है, तो भी अपना अपना अवकाश आपमें ही है, परमें नहीं है,
यद्यपि ये द्रव्य हमेशासे मिल रहे हैं, तो भी अपने स्वभावको नहीं छोड़ते । यहाँ तात्पर्य यह