Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੩੮੬ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੦੧
जि लक्षणं जानाति य एव देह-विभेएं भेउ तहं देहविभेदेन भेदं तेषां जीवानां,
देहोद्भवविषयसुखरसास्वादविलक्षणशुद्धात्मभावनारहितेन जीवेन यान्युपार्जितानि कर्माणि
१
तदुदयेनोत्पन्नेन देहभेदेन जीवानां भेदं णाणि किं मण्णइ वीतरागस्वसंवेदनज्ञानी किं मन्यते । नैव ।
कम् । सो जि तमेव पूर्वोक्तं देहभेदमिति । अत्र ये केचन ब्रह्माद्वैतवादिनो नानाजीवान्न मन्यन्ते
तन्मतेन विवक्षितैकजीवस्य जीवितमरणसुखदुःखादिके जाते सर्वजीवानां तस्मिन्नेव क्षणे
जीवितमरणसुखदुःखादिकं प्राप्नोति । कस्मादिति चेत् । एकजीवत्वादिति । न च तथा द्रश्यते इति
भावार्थः ।।१०१।।
ਵ੍ਯਵਧਾਨਰਹਿਤਪਣੇ ਦੇਖਵਾ-ਜਾਣਵਾਮਾਂ ਸਮਰ੍ਥ ਏਵਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦਰ੍ਸ਼ਨ ਅਨੇ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਜ੍ਞਾਨ ਜੀਵੋਨੁਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣ
ਛੇ, ਏਮ ਜੇ ਜਾਣੇ ਛੇ ਤੇ ਵੀਤਰਾਗ ਸ੍ਵਸਂਵੇਦਨਵਾਲ਼ਾ ਜ੍ਞਾਨੀ ਸ਼ੁਂ ਦੇਹਥੀ ਉਦ੍ਭਵਤਾ ਵਿਸ਼ਯਸੁਖਰਸਨਾ
ਆਸ੍ਵਾਦਥੀ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾਨੀ ਭਾਵਨਾਥੀ ਰਹਿਤ ਜੀਵੇ ਜੇ ਕਰ੍ਮੋ ਉਪਾਰ੍ਜਿਤ ਕਰ੍ਯਾਂ ਛੇ ਤੇਨਾ ਉਦਯਥੀ
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਦੇਹਭੇਦਥੀ ਜੀਵੋਨਾ ਭੇਦ ਮਾਨੇ? (ਕਦੀ ਪਣ ਨ ਮਾਨੇ.)
ਅਹੀਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਵੈਤਵਾਦੀਓ (ਵੇਦਾਨ੍ਤੀਓ) ਅਨੇਕ ਜੀਵੋਨੇ ਮਾਨਤਾ ਨਥੀ (ਅਨੇ ਏਕ
ਜ ਜੀਵ ਮਾਨੇ ਛੇ) ਤੇਮਨੀ ਏ ਵਾਤ ਅਪ੍ਰਮਾਣ ਛੇ, ਕਾਰਣ ਕੇ ਤੇਮਨਾ ਮਤਾਨੁਸਾਰ ‘ਏਕ ਜ
ਜੀਵਨੇ’ ਮਾਨਵਾਮਾਂ ਬਹੁ ਭਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਆਵੇ ਛੇ. ਤੇਨਾ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰੇ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਿਤ ਏਕ ਜੀਵਨੇ
ਜੀਵਿਤ-ਮਰਣ ਸੁਖ-ਦੁਃਖਾਦਿ ਥਤਾਂ, ਸਰ੍ਵ ਜੀਵੋਨੇ ਤੇ ਜ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਜੀਵਿਤ-ਮਰਣ ਸੁਖ-ਦੁਃਖਾਦਿ ਥਵਾਂ
ਜੋਈਏ; ਸ਼ਾ ਮਾਟੇ? ਕਾਰਣ ਕੇ ਤੇਮਨਾ ਮਤਮਾਂ ‘ਏਕ ਜ ਜੀਵ ਛੇ’ ਏਵੀ ਮਾਨ੍ਯਤਾ ਛੇ. ਪਣ ਏਵੁਂ
(ਅਹੀਂ) ਜੋਵਾਮਾਂ ਆਵਤੁਂ ਨਥੀ, (ਏਕ ਜ ਜੀਵਨੇ ਜੀਵਿਤ-ਮਰਣਾਦਿ ਥਤਾਂ ਬਧਾਨੇ ਜੀਵਿਤ-ਮਰਣ
ਥਤਾਂ ਜੋਵਾਮਾਂ ਆਵਤਾਂ ਨਥੀ) ਏਵੋ ਭਾਵਾਰ੍ਥ ਛੇ. ੧੦੧.
समयमें जाननेमें समर्थ जो केवलदर्शन केवलज्ञान है, उसे निज लक्षणोंसे जो कोई जानता है,
वही सिद्ध - पद पाता है । जो ज्ञानी अच्छी तरह इन निज लक्षणोंको जान लेवे वह देहके भेदसे
जीवोंका भेद नहीं मान सकता । अर्थात् देहसे उत्पन्न जो विषय – सुख उनके रसके आस्वादसे
विमुख शुद्धात्माकी भावनासे रहित जो जीव उसने उपार्जन किये जो ज्ञानावरणादिकर्म, उनके
उदयसे उत्पन्न हुए देहादिक के भेदसे जीवोंका भेद, वीतरागस्वसंवेदनज्ञानी कदापि नहीं मान
सकता । देहमें भेद हुआ तो क्या, गुणसे सब समान हैं, और जीव – जातिकर एक हैं । यहाँ
पर जो कोई ब्रह्माद्वैतवादी वेदान्ती नाना जीवोंको नहीं मानते हैं, और वे एक ही जीव मानते
हैं, उनकी यह बात अप्रमाण है । उनके मतमें एक ही जीवके माननेसे बड़ा भारी दोष होता
है । वह इस तरह है, कि एक जीवके जीने-मरने, सुख-दुःखादिके होने पर सब जीवोंके उसी
समय जीना, मरना, सुख, दुःखादि होना चाहिये, क्योंकि उनके मतमें वस्तु एक है । परन्तु ऐसा
देखनेमें नहीं आता । इसलिये उनका वस्तु एक मानना वृथा है, ऐसा जानो ।।१०१।।
੧ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰ : — तदुयेनोत्पन्नेन = तदुयोत्पन्नेन