Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
੩੯੪ ]ਯੋਗੀਨ੍ਦੁਦੇਵਵਿਰਚਿਤ: [ ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੦੭
एक्कु करे इत्यादि पदखण्डनारूपेण व्याख्यानं क्रियते । एक्कु करे सेनावनादि-
वज्जीवजात्यपेक्षया सर्वमेकं कुरु । मण बिण्णि करि मा द्वौ कार्षीः । मं करि वण्ण-विसेसु
मनुष्यजात्यपेक्षया ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रादि वर्णभेदं मा कार्षीः, यतः कारणात् इक्कइं देवइं
एकेन देवेन अभेदनयापेक्षया शुद्धैकजीवद्रव्येण जे येन कारणेन वसह वसति । किं कर्तृं ।
तिहुयणु त्रिभुवनं त्रिभुवनस्थो जीवराशिःएहु एषः प्रत्यक्षीभूतः । कतिसंख्योपेतः । असेसु अशेषं
समस्तं इति । त्रिभुवनग्रहणेन इह त्रिभुवनस्थो जीवराशिर्गृह्यते इति तात्पर्यम् । तथाहि ।
लोकस्तावदयं सूक्ष्मजीवैर्निरन्तरं भृतस्तिष्ठति । बादरैश्चाधारवशेन क्वचित् क्वचिदेव त्रसैः
ਭਾਵਾਰ੍ਥ: — ਪ੍ਰਥਮ ਤੋ ਆ ਲੋਕ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਜੀਵੋਥੀ ਨਿਰਂਤਰ (ਬਧੀ ਜਗਾਏ) ਭਰ੍ਯੋ ਪਡ੍ਯੋ
ਛੇ. (ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰੁਥ੍ਵੀਕਾਯ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਜਲ਼ਕਾਯ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਅਗ੍ਨਿਕਾਯ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਵਾਯੁਕਾਯ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਨਿਤ੍ਯਨਿਗੋਦ,
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਇਤਰਨਿਗੋਦਿ — ਆ ਛ ਪ੍ਰਕਾਰਨਾ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਜੀਵੋਥੀ ਸਮਸ੍ਤ ਲੋਕ ਨਿਰਂਤਰ ਭਰੇਲੋ ਰਹੇ ਛੇ)
ਅਨੇ ਤੇ ਆਧਾਰਵਸ਼ੇ (ਰਹੇਲਾ) ਬਾਦਰ ਜੀਵੋਥੀ ਲੋਕਮਾਂ ਕ੍ਯਾਂਕ, ਕ੍ਯਾਂਕ ਭਰੇਲੋ ਛੇ, ਤ੍ਰਸ ਜੀਵੋਥੀ
ਪਣ ਕ੍ਯਾਂਕ, ਕ੍ਯਾਂਕ ਭਰੇਲੋ ਛੇ. (ਬਾਦਰ ਪ੍ਰੁਥ੍ਵੀਕਾਯ, ਬਾਦਰ ਜਲ਼ਕਾਯ, ਬਾਦਰ ਅਗ੍ਨਿਕਾਯ, ਬਾਦਰ
ਵਾਯੁਕਾਯ, ਬਾਦਰ ਨਿਤ੍ਯਨਿਗੋਦ, ਬਾਦਰ ਇਤਰਨਿਗੋਦ ਅਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕ ਵਨਸ੍ਪਤਿ ਜ੍ਯਾਂ ਆਧਾਰ ਛੇ ਤ੍ਯਾਂ
ਛੇ, ਤੇਥੀ ਕ੍ਯਾਂਕ ਹੋਯ ਛੇ ਕ੍ਯਾਂਕ ਨਥੀ ਹੋਤਾ ਛਤਾਂ ਤੇ ਘਣਾ ਸ੍ਥਲ਼ੋਮਾਂ ਛੇ. ਆ ਰੀਤੇ ਸ੍ਥਾਵਰ
ਜੀਵੋ ਤੋ ਤ੍ਰਣ ਲੋਕਮਾਂ ਛੇ, ਅਨੇ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਤ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਚਤੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਤਿਰ੍ਯਂਚ, ਏ
ਮਧ੍ਯਲੋਕਮਾਂ ਜ ਛੇ, ਅਧੋਲੋਕ ਅਨੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਲੋਕਮਾਂ ਨਥੀ. ਤੇਮਾਂਥੀ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਤ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਚਤੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ
ਜੀਵ ਕਰ੍ਮਭੂਮਿਮਾਂ ਜ ਛੇ, ਭੋਗਭੂਮਿਮਾਂ ਨਥੀ. ਤੇਮਾਂਥੀ ਭੋਗਭੂਮਿਮਾਂ ਗਰ੍ਭਜ ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਸਂਜ੍ਞੀ
[मा द्वौ कार्षीः ] इसलिये राग और द्वेष मत कर, [वर्णविशेषम् ] मनुष्य जातिकी अपेक्षा
ब्राह्मणादि वर्ण - भेदको भी [मा कार्षीः ] मत कर, [येन ] क्योंकि [एकेन देवेन ] अभेदनयसे
शुद्ध आत्माके समान [एतद् अशेषम् ] ये सब [त्रिभुवनं ] तीनलोकमें रहनेवाली जीव - राशि
[वसति ] ठहरी हुई है, अर्थात् जीवपनेसे सब एक हैं ।
भावार्थ : — सब जीवोंकी एक जाति है । जैसे सेना और वन एक है, वैसे जातिकी
अपेक्षा सब जीव एक हैं । नर-नारकादि भेद और ब्राह्मण, क्षत्री, वैश्य, शूद्रादि वर्ण - भेद सब
कर्मजनित हैं, अभेदनयसे सब ब्राह्मण, क्षत्री, वैश्य, शूद्रादि वर्ण – भेद सब कर्मजनित हैं,
अभेदनयसे सब जीवोंको एक जानो । अनंत जीवोंकर वह लोक भरा हुआ है । उस जीव
– राशिमें भेद ऐसे हैं — जो पृथ्वीकायसूक्ष्म, जलकायसूक्ष्म, अग्निकायसूक्ष्म, वायुकायसूक्ष्म,
नित्यनिगोदसूक्ष्म, इतरनिगोदसूक्ष्म — इन छह तरहके सूक्ष्म जीवोंकर तो यह लोक निरन्तर भरा
हुआ है, सब जगह इस लोकमें सूक्ष्म जीव हैं । और पृथ्वीकायबादर, जलकायबादर,
अग्निकायबादर, वायुकायबादर, नित्यनिगोदबादर, इतरनिगोदबादर और प्रत्येकवनस्पति — ये