Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੦੭ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੩੯੫
क्वचिदपि । तथा ते जीवाः शुद्धपारिणामिकपरमभावग्राहकेण शुद्धद्रव्यार्थिकनयेन शक्त्यपेक्षया
केवलज्ञानादिगुण-रूपास्तेन कारणेन स एव जीवराशिः यद्यपि व्यवहारेण कर्मकृतस्तिष्ठति तथापि
निश्चयनयेन शक्ति रूपेण परमब्रह्मस्वरूपमिति भण्यते, परमविष्णुरिति भण्यते, परमशिव इति च ।
तेनैव कारणेन स एव जीवराशिः केचन परब्रह्ममयं जगद्वदन्ति, केचन परमविष्णुमयं वदन्ति,
केचन पुनः परमशिवमयमिति च । अत्राह शिष्यः । यद्येवंभूतं जगत्संमतं भवतां तर्हि परेषां
किमिति दूषणं दीयते भवद्भिः । परिहारमाह । यदि पूर्वोक्त नयविभागेन केवलज्ञानादिगुणापेक्षया
ਥਲ਼ਚਰ ਅਨੇ ਨਭਚਰ ਏ ਬਨ੍ਨੇ ਜਾਤਿਨਾ ਤਿਰ੍ਯਂਚ ਛੇ. ਤਥਾ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਮਧ੍ਯਲੋਕਨਾ ਅਢੀ ਦ੍ਵੀਪਮਾਂ
ਜ ਛੇ, ਬੀਜੀ ਜਗ੍ਯਾਏ ਨਥੀ. ਦੇਵਲੋਕਮਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਵਾਸੀ ਦੇਵਦੇਵੀ ਛੇ, ਅਨ੍ਯ ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਨਥੀ.
ਪਾਤਾਲ਼ਲੋਕਮਾਂ ਉਪਰਨਾ ਭਾਗਮਾਂ ਭਵਨਵਾਸੀਦੇਵ ਤਥਾ ਵ੍ਯਂਤਰਦੇਵ ਅਨੇ ਨੀਚੇਨਾ ਭਾਗਮਾਂ ਸਾਤ
ਨਰਕੋਨਾ ਨਾਰਕੀ ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਛੇ, ਅਨ੍ਯ ਕੋਈ ਨਥੀ ਅਨੇ ਮਧ੍ਯਲੋਕਮਾਂ ਭਵਨਵਾਸੀ, ਵ੍ਯਂਤਰਦੇਵ ਤਥਾ
ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ੀਦੇਵ ਏ ਤ੍ਰਣ ਜਾਤਿਨਾ ਦੇਵ ਅਨੇ ਤਿਰ੍ਯਂਚ ਛੇ, ਆ ਰੀਤੇ ਤ੍ਰਸ ਜੀਵ ਲੋਕਮਾਂ ਕੋਈ ਜਗ੍ਯਾਏ
ਛੇ ਕੋਈ ਜਗ੍ਯਾਏ ਨਥੀ. ਆ ਰੀਤੇ ਆ ਲੋਕ ਜੀਵੋਥੀ ਭਰੇਲੋ ਛੇ. ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਥਾਵਰ ਵਗਰਨੋ ਤੋ
ਲੋਕਨੋ ਕੋਈ ਭਾਗ ਖਾਲੀ ਨਥੀ, ਬਧੀ ਜਗ੍ਯਾਏ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਸ੍ਥਾਵਰ ਭਰ੍ਯਾ ਪਡ੍ਯਾ ਛੇ.)
ਵਲ਼ੀ, ਤੇ ਜੀਵੋ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਾਰਿਣਾਮਿਕ ਪਰਮਭਾਵਗ੍ਰਾਹਕ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਿਕਨਯਥੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿ-ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਾਏ
ਕੇਵਲ਼ਜ੍ਞਾਨਾਦਿਗੁਣਰੂਪ ਛੇ, ਤੇ ਕਾਰਣੇ ਤੇ ਜੀਵਰਾਸ਼ਿ – ਜੋਕੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਥੀ ਕਰ੍ਮਕ੍ਰੁਤ ਛੇ ਤੋਪਣ
ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਥੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪੇ ‘ਪਰਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪ’ ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ, ‘ਪਰਮਵਿਸ਼੍ਣੁ’ ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ ਅਨੇ ‘ਪਰਮਸ਼ਿਵ’
ਕਹੇਵਾਯ ਛੇ, ਤੇ ਕਾਰਣੇ ਜ ਤੇ ਜੀਵਰਾਸ਼ਿਨੇ ਜ ਕੇਟਲਾਕ ‘ਪਰਮਬ੍ਰਹ੍ਮਮਯ ਜਗਤ’ ਕਹੇ ਛੇ, ਕੇਟਲਾਕ
जहाँ आधार है वहाँ हैं । सो कहीं पाये जाते हैं, कही नहीं पाये जाते, परंतु ये भी बहुत जगह
हैं । इसप्रकार स्थावर तो तीनों लोकोंमें पाये जाते हैं, और दोइंद्री, तेइंद्री, चौइंद्री, पंचेंद्री तिर्यंच
ये मध्यलोकमें ही पाये जाते हैं, अधोलोक-ऊ र्ध्वलोकमें नहीं । उसमेंसे दोइंद्री, तेइंद्री, चौइन्द्री
जीव कर्मभूमिमें ही पाये जाते हैं, भोगभूमिमें नहीं । भोगभूमिमें गर्भज पंचेंद्री सैनी थलचर या
नभचर ये दोनों जाति – तिर्यंच हैं । मनुष्य मध्यलोकमें ढाई द्वीप में पाये जाते हैं, अन्य जगह
नहीं, देवलोकमें स्वर्गवासी देव-देवी पाये जाते हैं, अन्य पंचेंद्री नहीं, पाताललोकमें ऊ परके
भागमें भवनवासीदेव तथा व्यंतरदेव और नीचेके भागमें सात नरकोंके नारकी पंचेंद्री हैं, अन्य
कोई नहीं और मध्यलोकमें भवनवासी व्यंतरदेव तथा ज्योतिषीदेव ये तीन जातिके देव और
तिर्यंच पाये जाते हैं । इसप्रकार त्रसजीव किसी जगह हैं, किसी जगह नहीं हैं । इस तरह यह
लोक जीवोंसे भरा हुआ है । सूक्ष्मस्थावरके बिना तो लोकका कोई भाग खाली नहीं है, सब
जगह सूक्ष्मस्थावर भरे हुए हैं । ये सभी जीव शुद्ध पारिणामिक परमभाव ग्राहक शुद्ध
द्रव्यार्थिकनयकर शक्तिकी अपेक्षा केवलज्ञानादि गुणरूप हैं । इसलिये यद्यपि यह जीव - राशि
व्यवहारनयकर कर्माधीन है, तो भी निश्चयनयकर शक्तिरूप परब्रह्मस्वरूप है । इन जीवोंको