Shri Digambar Jain Swadhyay Mandir Trust, Songadh - 364250
ਸ਼੍ਰੀ ਦਿਗਂਬਰ ਜੈਨ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਮਂਦਿਰ ਟ੍ਰਸ੍ਟ, ਸੋਨਗਢ - ੩੬੪੨੫੦
ਅਧਿਕਾਰ-੨ : ਦੋਹਾ-੧੬੩ ]ਪਰਮਾਤ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼: [ ੪੮੩
मोहु विलिज्जइ इत्यादि । मोहु मोहो ममत्वादिविकल्पजालं विलिज्जइ विलयं गच्छति
मणु मरइ इहलोकपरलोकाशाप्रभृतिविकल्पजालरूपं मनो म्रियते । तुट्टइ नश्यति । कोऽसौ ।
सासु-णिसासु अनीहितवृत्त्या नासिकाद्वारं विहाय क्षणमात्रं तालुरन्ध्रेण गच्छति पुनरप्यन्तरं
नासिकया कृत्वा निर्गच्छति पुनरपि रन्ध्रेणेत्युच्छ्वासनिःश्वासलक्षणो वायुः । पुनरपि किं
भवति । केवल-णाणु वि परिणमइ केवलज्ञानमपि परिणमति समुत्पद्यते । येषां किम् । अंबरि
जाहं णिवासु रागद्वेषमोहरूपविकल्पजालशून्यं अम्बरे अम्बरशब्दवाच्ये शुद्धात्मसम्यक्श्रद्धान-
ज्ञानानुचरणरूपे निर्विकल्पत्रिगुप्तिगुप्तपरमसमाधौ येषां निवास इति । अयमत्र भावार्थः ।
अम्बरशब्देन शुद्धाकाशं न ग्राह्यं किंतु विषयकषायविकल्पशून्यः परमसमाधिर्ग्राह्यः, वायुशब्देन
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਰਾਗ-ਦ੍ਵੇਸ਼-ਮੋਹਰੂਪ ਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲ਼ਥੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ (ਖਾਲੀ) ਅਂਬਰਮਾਂ ‘ਅਂਬਰ’
ਸ਼ਬ੍ਦਥੀ ਵਾਚ੍ਯ ਏਵੀ, ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਨ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨ ਅਨੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਆਚਰਣਰੂਪ
ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਤ੍ਰਣ ਗੁਪ੍ਤਿਥੀ ਗੁਪ੍ਤ ਪਰਮਸਮਾਧਿਮਾਂ ਜੇਨੋ ਨਿਵਾਸ ਛੇ ਤੇਨਾ ਮੋਹ-ਮਮਤ੍ਵਾਦਿ ਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲ਼
ਨਾਸ਼ ਪਾਮੇ ਛੇ. ਆਲੋਕ, ਪਰਲੋਕਨੀ ਆਸ਼ਾਥੀ ਮਾਂਡੀਨੇ ਵਿਕਲ੍ਪਜਾਲ਼ਰੂਪ ਮਨ ਮਰੀ ਜਾਯ ਛੇ,
ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸ-ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਲਕ੍ਸ਼ਣ ਵਾਯੁ ਅਨੀਹਿਤਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਥੀ ਨਾਸਿਕਾ ਦ੍ਵਾਰਨੇ ਛੋਡੀਨੇ ਕ੍ਸ਼ਣਵਾਰ ਤਾਲੁਰਂਧ੍ਰਮਾਂਥੀ
ਨੀਕਲ਼ੇ ਛੇ, ਵਲ਼ੀ ਪਛੀ ਨਾਸਿਕਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨੀਕਲ਼ੇ ਛੇ ਵਲ਼ੀ ਪਾਛੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਂਧ੍ਰਥੀ ਨੀਕਲ਼ੇ ਛੇ. ਵਲ਼ੀ
ਕੇਵਲ਼ਜ੍ਞਾਨ ਪਣ ਪਰਿਣਮੇ ਛੇ-ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਥਾਯ ਛੇ.
ਅਹੀਂ, ਆ ਭਾਵਾਰ੍ਥ ਛੇ ਕੇ ‘ਅਂਬਰ’ ਸ਼ਬ੍ਦਥੀ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਆਕਾਸ਼ ਨ ਸਮਜਵੋ ਪਣ
ਵਿਸ਼ਯਕਸ਼ਾਯਨਾ ਵਿਕਲ੍ਪੋਥੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ (ਖਾਲੀ) ਪਰਮ ਸਮਾਧਿ ਸਮਜਵੀ. (ਅਂਬਰ ਸ਼ਬ੍ਦਨੋ ਅਰ੍ਥ ਸ਼ੁਦ੍ਧ
ਆਕਾਸ਼ ਨ ਲੇਵੋ ‘ਅਂਬਰ’ ਸ਼ਬ੍ਦਨੋ ਅਰ੍ਥ ਪਰਮ ਸਮਾਧਿ ਲੇਵੋ), ਅਨੇ ‘ਵਾਯੁ’ ਸ਼ਬ੍ਦਥੀ ਕੁਂਭਕ, ਰੇਚਕ,
ਪੂਰਕ ਆਦਿਰੂਪ ਵਾਯੁਨਿਰੋਧ ਨ ਸਮਜਵੋ ਪਣ ਸ੍ਵਯਂ ਅਨੀਹਿਤਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਥੀ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪ ਸਮਾਧਿਨਾ ਬਲ਼ਥੀ
भावार्थ : — दर्शनमोह और चारित्रमोह आदि कल्पना-जाल सब विलय हो जाते हैं,
इस लोक परलोक आदिकी वाँछा आदि विकल्परूप मन स्थिर हो जाता है, और
श्वासोच्छ्वासरूप वायु रुक जाती है, श्वासोच्छ्वास अवाँछीकपनेसे नासिकाके द्वारको
छोड़कर तालुछिद्रमें होकर निकलते हैं, तथा कुछ देरके बाद नासिकासे निकलते हैं । इस-
प्रकार श्वासोच्छ्वासरूप पवन वश हो जाता है । चाहे जिस द्वारसे निकालो । केवलज्ञान भी
शीघ्र ही उन ध्यानी मुनियोंके उत्पन्न होता है, कि जिन मुनियोंका राग-द्वेष-मोहरूप
विकल्पजालसे रहित शुद्धात्माका सम्यक् श्रद्धान ज्ञान आचरणरूप निर्विकल्प त्रिगुप्तिमयी
परमसमाधिमें निवास है । यहाँ अम्बर नाम आकाशका अर्थ नहीं समझना, किन्तु समस्त
विषय-कषायरूप विकल्प-जालोंसे शून्य परमसमाधि लेना । और यहाँ वायु शब्दसे कुंभक
पूरक रेचकादिरूप वाँछापूर्वक वायुनिरोध न लेना, किन्तु स्वयमेव अवाँछिक वृत्ति पर